Successfully reported this slideshow.
We use your Verifieduser profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads.
Edukasyon sa Pag papakatao

Baitang 9

Unang Markahan

MODYUL 1: LAYUNIN NG LIPUNAN:  KABUTIHANG PANLAHAT

A.  AND ANG INA...
Sa modyul na ito,  inaasahang maipamarnalas mo ang mga sumusunod
na kaalaman,  kakayahan,  at pag-unawa: 
1.1.

Natutukoy ...
C. 

(1

Ang tao ang bumubuo sa Iipunan mhil ang kmilang rng kmlribusyon mg ragpapdago
at nagpapataldbo dito;  binubuo ng ...
6. ‘Huwag mung llanong kung ano ang magagam ng bansa para sa lyo,  kundl llanong
mo kung ano ang magagawa rno para sa iyon...
B.  PAGTUKLAS NG DATING KAALAMAN

Muial ka ba sa mga nangyayari sa Ilpunan sa kasalukuyan?  Hindi lamang sa ating
bansa ku...
o Pananaraan kung paano magagamil ang mga sangkzp na inilagay (hal.  llagay ang
kalarungm sa lsang malaking lalagyan al ha...
e.  Nakalululong ba ilo sa pagkamil ng layunin ng lipunan?  Magsulal ng
komprehensibong paiiwanag. 
3. Matapos nilo ay gur...
Manuel Dy Jr. , isang propesor ng Pilisoplya saAleneo de Manila Univeristy,  ang buhay ng
lao ay panlipunan.  Makikila ito...
magwika o wagsaiila dahll iikas na niiikha ng Diyos ang tao na sumalipunan.  Ayon kay Dr. 
Manuel Dy,  hindi game ng dalam...
Bigyan naman nalin ng linaw ang kahulugan
ng kabulihang panlahal.  Ano nga ba ang kabulihang
panlahal?  Sa simpieng saiila...
bahagi ng kalawan sa buong kalawan al ito ay mg — kuueugan.  Kailangang nakakabil ang
bawal bahagi ng kalawan sa buong kal...
Mga Elernento ng Kabutihang Panlahat

Ang kabulihang panlahal ay bimbuo ng lallong mahahalagang elemento
(Compendum of the...
indikasyon ng pagkakaroon ng kabutirang panlahal,  mg kalatagan at seguiidad
ng makalarungang kaayusan.  Kailangang nabibi...
iyong bansa para sa iyo,  kundr rranong mo kung ano ang magagawa mo para sa iyong
bansa",  ay nanaliling totoo maging sa s...
rm buhay na kalangang isaayos.  Maaaring ikatuwirang hindi slya rraklkialam sa mga
bagay na hindi naman tuwirang nakaaapek...
4 ng igpng pag-aaral ng Edukasyon sa Pa
 na Irhheng-Diyot. ~‘ '

kmiyang kaganapm biang tao.  Kmg mhng nagagavxa ang lipun...
2. Ano ang tunay na layunin ng lipunan?  Paano ito makakamit? 

3. Paano makatutulong ang lipunan sa pagkamit ng kaganapan...
7 .  -L PAGSASABUHAY NG MGA PAGKATUTO

Pagganap
Gawain 1

1. Makipag—ugnayan sa guro at kamag-aral upang makapagsagawa ng ...
3.

rapangibabaw mo ang kabutihan ng iyong sarli 0 ng Him kaysa sa kmutihmg

paniahat

Maaaring isagawa mg gawaing Ito sa ...
3. Matapos makapagbahagi ang Iahat ay kailangang ilagay ang mga sangkap na
naibahagi sa isang piraso ng teiang may sukat n...
5. Makatululong kung gagam
ng isang action plan upang matiyak na maisasagawa ng naayos ang mga
nakaplanong gawah.  Makatut...
Mga Kakailanganing Kagami1an(wehsites,  software,  mga aklat,  worksheet)

- Mga piraso ng tela na may sukat na 1x1 foot

...
Edukasyon sa Pag papakatao

Baitang 9

Unang Markahan

MODYUL 2: LIPUNANG PAMPOLITIKA,  PRINSIPYO NG
SUBSIDIARITY AT PR1 N...
Sa modyul na ito,  lnaasahang maiillnang sa Iyo ang mga sumusunod na
kaalaman,  kakayahan,  at pag-unawa: 
2.1. Naipaliliw...
a) Mula sa mamamayan patungo sa nanumuno
b) Mula sa narrumuno patungo sa mamamayan

c) Sabay
d) Mula sa namamayan para sa ...
d) d
9. Ito ay mga halimbawa ng Prinsipyo ng Subsidiarity,  maltbian 
a) pagsasapribado ng mga gasolinahan
b) pagsisingil ...
1.

b.  Nagkaroon ka na ba ng karanasang tungl-oi sa mga konseptong ito?  Sa paanong
paraan? 

c.  Ano ang mga salitang hi...
Gawainz
Panuto:  Bumuo ng pangkat ng may pitong kasapi.  Basahin ang isang s‘twasyon sa lbaba. 
lsulat ang iyong sagotsa i...
c.  Paano magkakaroon ng katiwasayan sa isang pangkat o samahan? 

d.  Ano-ano ang mga pangangailangan ng tao na hindi niy...
Isang mdaking baiada

Hawig sa barkadahan ang isang pamayanan.  Phagsama-sama sila.  una na,  ng
kanilang ldnataiayuang Iu...
Ito ang kinakaharap ng ipunan ang macagawa at maging produubo sa harap ng
maraming mga kuiturang ito.  Maging isa pa rin a...
Edukasyon sa Peg papakatao

Baitang 9

Unang Markahan

MODYUL 3: LIPUNANG PANG-EKONOMIYA

 A.  AND ANG INAASAHANG MAIPAPAM...
Narito ang mga Icraytirya ng pagtataya ng output mo sa Kasanayang

Pampagkatuto 3.4:

- Nakagagawa ng isang ooilage ganit ...
b.  Hindi mabitawan ni Sheila ang kanyang Iumang mga damit upang bigay sa
kamag-anak dahil mayroon itong senrimental value...
Ang Simbahan

Sakaii mang nakakamit nalin ang Iahat Gaam man karami ang iyong mammo para

"9 “"9 °a"9”"a'm9 p3"9a”9aia"9a"...
pang mga kmapi ng Simbahan,  naialagay natin sa mas mataas na antas ng kabuluhan ang
mga materyal na bagay na ating tinata...
May mga katangian ang iba‘t ibang anyo ng lipunang sibfl na inilarawan natin sa modyul
na ito: 

I.  Pagkukusang-Ioob.  wal...
Mga Kakailanganing Kagamitan (websites,  software,  mga aklat, 
worksheet)

Mga larawan (ibon,  kalabaw,  langgam attao)
M...
DRAFT
March 31, 2014
Edukasyon sa Pagpapakatao 9
lkalawang Markahan
MODYUL 8: PAKIKILAHOK AT BOLUNTEFIISMO

§

»

 A.  AND ANG INAASAHANG MAIPA...
C.  PAGIJNANG NG MGA KAALAMAN,  KAKAYAHAN AT FAG-UNAWA

Gdwah 1

Panuto:  Pag-aralan mg mga comic strips sa baba.  lsulat ...
Hindi mo matapos-tapas ang iyong provekto
sa TLE.  llang beses kanang gumagawa ngunit palagi
kang nagkakan1a| i.Naiinis ka...
Marami ang nagtuturing mahirap daw itong buhay, 
Araw-araw ay paggawang tlla din walang humpay; 
Datapuwat isang pantas an...
Binabati kite!  Nakatapos ka na uli ng isang aralin.  Nawa ay magamlt mo ang iyong
natutunan upang ikaw ay maging isang ka...
DRAFT
March 31,2014

I h  Edukasyonsa Pagtapalatao,  Baitang 9. Modyul 12 Pahina 20
Edukasyon sa Pagpapakatao

Baitang9

lkaapat na Markahan

MODYUL13: Mga Pansarlling Salli sa Pagplll ng Tamang Kursong
Aka...
132 Napagnlnilayan ang mga mahahalagang hakbang na ginavse upang mapaunlad ang
talento at kakayahan ayon sa kanyang hilig ...
a.  nakiangkop c.  rmkipagkasundo
b.  makialam d.  rnakisirrpatya

3.) Ann sa mga pansariling sallk na dapat pagbatayan sa...
problnsya kapag nagdaraos sila ng medical mission.  Anong pansariling salik ang naging
gabay hi Alfred sa pagpili ng kurso...
B.  PAGTUKLAS NG DATING KAALAMAN

GAWAIN 1

Naalala mo pa ba ang mga natukoy mong kursong akademiko,  teknikal-bokasyonal
...
Kakayahang Mag-isip (Intellect) 7 Malayang Kilos-Loob (Freewill)

Hal.  Hal. 
1. Magdesisyon para saaking nais na kurso 1-...
Kung magagawa mong matukoy ang iyong mga interes.  magiging basehan rin ito ng iyong
mga kasanaym (skills).  kakayahan (ab...
KABUUAN NG KUWARTO AT MGA GRUPO

R

 
   
       
   
   
 
      
   
   

Gmpo ng mga
laong talontong
pangnekaniko. 

na...
'7 ‘ H

_.  pag_ 4‘/ ‘ igay ng antas sa bawat pinll.  Kunggflgg grupo ang pinakaugarijionggigimtahap,  iyon _
V‘ v w .1,“ i...
Conventional.  Ngayon,  aibuiran mo namang magagay ng baiagdmlpmtos sa mga llnya
para sa iyong kasagitm.  ilagay ito sa iy...
  Esp 9 learning module
  Esp 9 learning module
  Esp 9 learning module
  Esp 9 learning module
  Esp 9 learning module
  Esp 9 learning module
  Esp 9 learning module
  Esp 9 learning module
  Esp 9 learning module
  Esp 9 learning module
  Esp 9 learning module
  Esp 9 learning module
  Esp 9 learning module
  Esp 9 learning module
  Esp 9 learning module
  Esp 9 learning module
  Esp 9 learning module
  Esp 9 learning module
  Esp 9 learning module
  Esp 9 learning module
  Esp 9 learning module
  Esp 9 learning module
  Esp 9 learning module
  Esp 9 learning module
  Esp 9 learning module
  Esp 9 learning module
  Esp 9 learning module
  Esp 9 learning module
  Esp 9 learning module
  Esp 9 learning module
  Esp 9 learning module
Upcoming info
Loading in …5
×

Esp 9 learning module

22,523 views

Published on

  • Be the first to comment

Esp 9 learning module

  1. 1. Edukasyon sa Pag papakatao Baitang 9 Unang Markahan MODYUL 1: LAYUNIN NG LIPUNAN: KABUTIHANG PANLAHAT A. AND ANG INAASAI-IANG MAIPAMAMALAS MO? Huwag kang maklalam! Hindi mo pa 'yan dmal pinakiklalarmn, bata ka pal Naalala mo pa ba ang rrga Mnyang ito mula sa mga magulang mo noon? May mga bagay sa iyong paligid noon na hindi mo maaarlng pakialaman dahll bata ka pa; pero lumiipas ang panahon at nagaabago ang maraming bagay. Darating talaga ang pagkakataong mas mahalaga para sa isang kabataang katulad moang maklalam. Napapansin mo_ba—ang salii ma sa kasalukuyan'Z. M8Ian'Ii ka na bmg napapansing mga pagbaaago? naba ‘I19 reglqypn rI'| p_sa mga qangyayafl sa iyong paligid tulad ng mga balita atfmga nanging_lbabaw 51 media? King 00 ang sagot mo sa mga tanong na ito, big ééubilhh ay lurnafibaé na sa iyotig sarili ang‘ fyong pagtingln, wayroon ka ng pakialam sa iyong lipunan. Nakikilala mo na hlndi ka Iamang nabubuhay para sa iyong saril at para sa iyong pamiya, na Trflayrooru mas malawait _na n‘I.1ndory iyong kimtibflmgan at {Raw ay lung mahdagangbafiafi nito. Kmg HINDI hamm ang lyorg “I. -#901. r-: w.anl km mm. -alla at darama mi» an: nagkdwtaoiro an: we pananaw sa buhay. Maaarhg naghihintay Iamang ito ng tamang pagkakataon. Maaaring rnakatulong nmg mdaki sa Iyo ang rnga aralin sa baitang na ito. Sa dalawang taon rno rug pag-aaral ng Edukasyon sa Pagpapakatao. nagkaroon ka ng pagkakalaong masuri ang iyong pananagutan sa sarili at sa iyong kapwa. Ngayong laon naman ay mamumulat ang iyong mga mata sa lipunang iyong ginagalawan. Napag-aralan mo sa aslgnaturang Araling Pariipunan ang rnaraming bagay tungkol sa lipunan, ang kahulugan nito, Iayunin at nnrami pang iba. Sa pagkakalaong ito'y rnauunawaan mo ang pagkakaiba at pagkakaugnay nito sa mga aalin sa Edukasyon sa Pagpapakatao sa baitang na ito. Sa modyul na ito ay inaasahang rnasasagot mo ang mahalagang tanong na: Pnno mdtdmnn at rnmananatill ang kabutihang him? Bald! ha nnhahgmg no ay mdtunit at mnpanaiili? Nakahanda ka na bang makaalam at makialam sa Ipunan? Tara na! K N Edukasyon sa Pagpapakatao, Baitang 9. Modyul 1 Pahina 1
  2. Sa modyul na ito, inaasahang maipamarnalas mo ang mga sumusunod na kaalaman, kakayahan, at pag-unawa: 1.1. Natutukoy ang mga elernento ng kabutihang panlahat 1.2. Nakapagsusuri ng mga halimbawa ng pagsasaalang-alang sa kabutihang panlahat sa pamilya, paaralan, pamayanan o Ilpunan 1.3. Batayang Konsepto 1.4. Naipaliliwanag ang Naisasagawa ang isang proyektong makalutulong sa isang pamayanan o sektor sa pangangailangang pangkabuhayan, pangkultura, atpangkapayapaan Narito ang mga kraytirya ng pagtataya ng output sa Kasanayang Pampagkatuto 1.4: a. Makabuluhan ang isinagawang proyekto para sa pagkamit ng layunin ng lipunan b. Maayos ang pagpaplano para sa pagsasagawa ng proyekto c. Maayos ang Implementasyon ng proyekto d. Nakilahok/ Nakibahagi ang lahal ng kasapi ng pangkat e. May kalakip na komprehensibang dokumenlasyon at pagninilay -—— / / Paunang Pagtataya plnakaangkop na sagot atisulatang titik nito sa sagutang papal, 1. Panuto: Basahing mabuti ang bawat pangungusap at unawain ang tanong. Piliin ang nangangahulugang: Ayon kay Dr. Manuel Dy. isang propesor ng Pilosopiya sa Ateneo de Manial University, binubuo ng lao ang lipunan at binubuo ng lipunan ang tao. Ito ay a. Ang tao ang gumagawa sa Ilpunan at kaalinsabay nito ay ang Ilpunan at hinuhubog ng lipunan ang mga tao 1:. Ang tao ang bumubuo sa Ilpunan dahil mula sa kaniyang pagsilang ay nariyan na ang panilyang nag-aaruga sa kaniya; binubuo ng Ilpunan ang lao dahfl malaragpuan ang lao sa lahat ng bahagi nito. [[email protected]fl?2 Edukasyon sa Pagpapakatao, Baitang 9, Modyul 1 Pahina 2
  3. C. (1 Ang tao ang bumubuo sa Iipunan mhil ang kmilang rng kmlribusyon mg ragpapdago at nagpapataldbo dito; binubuo ng Iipunan ang tao dahil ang Iipunan ang nagbubuklod sa lahat ng tao. Ang tao ang bumubuo sa Iipunan dahll pamnya ang nag-aruga sa tao at dahll matatagpuan ang tao sa Iahat ng bahagi nito; binubuo ng Ilpunan ang tao dahii sa Ilpunan makakamitang kaniyang kaganapan ng pagkatao. 2. Ang mga sunusunod ay hadlang sa pagkamit ng kabuflhang panlahat maliban sa: a. b. d. Paggawa ng tao ayon sa kaniyang pansarilng hangad Pagkakaroon ng pakiramdam na mas malaki ang naiiambag ng sarili kaysa sa nagagawa ng iba Pakikinabang sa benepisyong hafid ng kabutihang panlahal subalit pagtanggi sa pagbabahagi para sa pagkamit nilo Pagkakait ng tulcng para sa kapwa na nangangailangan. 3. Ana ang pagkakaba ng Iipunan sa komunidad? Sa Iipunan, ang nangingibabaw ay ang iisang tunguhin o layunin samantalang sa komunidad ang mahaiaga ay ang pagkakabukod-tangl ng mga kabiang nito. Sa Iipunan, ang pangkat ng mga tao ay may nagkakaisang lnteres mithiln at pagpapahalaga samata1ang sa komunldad, ang namumuno ang nagbibigay ng direksiyonsa mga taong kasapi nlto. Sa Ilpunan, ang namumuno ay inatasan ng mga mamarnayan na kamtin ang mithlin ng mga kasapl nito samantalang sa kanunidad, ang mga tao ang nararapat na manabg sa pagkarnil ng kanilang mga rrithiin. Sa | ipunan, mas malaking parmhalaan ang nakasasakop samantalang sa kornunldad ay rras maliit na parnahalaan. 4. Ang buhay ng tao ay pan1ipunan. Ang pangungusap ay: 5" 5 9-9.79’ IKKMZ Tama, dahfl sa Iipunan lamang siya nakaparrumuhay Tarna, dahll lahat ng ating ginagawa at lkinikilos ay nakatuon sa ating kapwa Mali, dahi may mga pagkakataong ang tao ang nagnanals na makapag-isa Mall, dahil may iba pang aspekto ang tao maliban sa pagiging panlipunan mga sumusunod ay elemento ng kabutihang panlahat malban sa: Kapayapaan Katiwasayan Paggalang sa indibldwal na tao Tamag ng katarungan o kapakanang panlipunan ng Iahat Edukasyon sa Pagpapakatao. Baitang 9, Modyul 1 Pahina 3
  4. 6. ‘Huwag mung llanong kung ano ang magagam ng bansa para sa lyo, kundl llanong mo kung ano ang magagawa rno para sa iyong bansaf Ang mga kalagang ito ay wlnika ni: 8. b c. d Aristotle . St Thomas Aquinas John F. Kennedy . Bill Clinton 7. Ann ang tunay na Iayunin ng Iipunan? a b c. d . kapayapaan . kabulihang panlahat kallwasayan . kasaganaan 8. Ana ang kabutihang panlahat? noun Kabutlhan ng lahat ng lao Kabutihan ng mga pangkal na kasapl ng Iipunan Kabulihan ng bawal lndibldvsal na kasapl ng Iipunan Kabutihan ng llpunang nararapal bumallk sa lahal ng mga kasapl nilo 9. Ang lunguhln ng Ilpunan ay kailangang pareho sa tunguhin ng bawal lndibldwal. Ang Da"'9U"9‘-3539 3V1 10. Tama, dahll sa pagkakalaon na ganilo lamang mafltlyak na makakanil ang tunay na lawnln nglipunan Tama, dahll rrehalagang maklayon ang bawal lndlbidwal sa layunlng ltinalaga ng Ilpunan Mall, dahll may nalatanging katangian at pangangailangan ang bawal lsang indiblowal Mall, dahll ang bavsat lndibldwal 9 Ilpunan ang nararapal na naglalakda ng mga Iayunln Kalayaan at pagkakapantay-panlay ang nararapal na manaig sa Ilpunan. Ang P3“9U"'9U53P 3Y1 lllll©l2 Tama, dahll llo ang mahalaga upang manglbabaw ang paggalang sa mga karapalan ng lao Tarna, dahll lto ay inilaan na rnakamlt ng tao sa ipunan ayon sa Llkas na Balas Mall, dahll sa kalayaan, masasakriplsyo ang kabutihang panlahat at sa pagkakapanlay-panlay, masasakripisyo ang kabutihan ng indibidwal Mall, dahll sa kalayaan, masasakripisyo ang kabulihan ng hdibldwal at sa pagkakapanlay-panlay. masasakrlpisyo ang kabutihang panlahat Edukasyon sa Pagpapakalao. Baitang 9, Modyul 1 Pahina 4
  5. B. PAGTUKLAS NG DATING KAALAMAN Muial ka ba sa mga nangyayari sa Ilpunan sa kasalukuyan? Hindi lamang sa ating bansa kundi maging sa buong mundo ay mapapansin ang hindi pagkakasundo 0 aiilan ng mga tao. Hindi lamang mga contestant sa Ms Universe ang maaaring mangarap ng lcapayapaan sa rmndo. Hindi man luwirang nabibigkas ng maraming lao ay marami rin ang nangangarap ng rnaliwasay na Iipunan, at marahil ay is aka sa mga iio. Plero paano nga kaya magkakarpon ng kaiiwasayan sa Iipunan? Kung tatanungin kila ngayon, ano kaya ang maipapayo mo? Gawin natin 'yan ngayon sa unang bahagi ngaraiing ilo. Gawain 1 1. Sa unang bahagi ng gawaing ito ay mahalagang maibahagi mo muna kung and any Iarawan ng isang rnaiiwasa y na Iipunan para sa iyo. lsulat mo ang mga katangian ng isang matiwasay na Iipunan. 2. Ang iyong sagol sa lanong na ito ay maaari mong maipakita sa malikhaing pamamaraan. Maaaring gumawa ng diorama o kaya naman ay gumuhil ng isang blueprint. 3. Mahalagang maglakip ng rmikling pagialarawan saginawang represenlasyon. Gawain 2 Panulo: Sigurado akong nalcakita ka na ng recipe para sa paglululo ng isang pagkain. Malinaw na nakasulat dilo ang mga sangkap at ang sukat ng mga ito. Nakasuiat din ang malinaw na detalye ng paraan ng paglululo nilo. Kung isusulat nalin ang recipe para sa mai'rwasay na Iipunan, ano kaya ang sangkap nilo at paano kaya ilo rmakakamit? Gagawin mo iyan sagawaing ilo: RECIPE para sa MATIWASAY NA UPUNAN. .. Ang magiging nilaiarruan nllo ay ang mga sumusunod: - Sangkap na kinakailangan upang matiyak ang kafwvasayan ng Iipunan o Mga tiyak na sukat nilo. katulad nglasa, kulsara o kutsarila, kilo, gramo, at iba pa. [X ®@ Edukasyon sa Pagpapakalao, Baitang 9, Modyul 1 Pahina 5
  6. o Pananaraan kung paano magagamil ang mga sangkzp na inilagay (hal. llagay ang kalarungm sa lsang malaking lalagyan al haluan ilo ng pagmamahd. Malapos ilong mapagsama ay bucburan no ng bukas na komunikasyon) Malapos ang gawain ay sagulin mo ang mga sumusunod na lanong: 1. Ano ang iymg naging realisasyon malapos maisagawa ang gawain? 2. Ano mg pinakamahalagang sangkap sa pagkdraoon ng maliwasay na Iipunan? lpaliwanag. 3. Ano ang pinakamahdagang pmiamaraan sa pagkakaroon ng maliwasay na | 'punan? lpdiwanag. “ C. PAGLINANG NG MGA KAALAMAN, KAKAYAHAN AT PAG-UNAWA Gawain ‘ Tiyak lvong napjpg-ara_hn Péilipunan iba‘! ibang inslilusyong panlipunm. Sa pagkal<al3l. 'in'g ilo ay ilulutmnalin ang aling pansirrsa mga sumusunod: o Paaralan Q‘ Sinbahan . . pamma -. llsan‘¢9éfsy°" o Panmalaan Panulo: 1. Sandal ng malkling paglalarawan ng bavial isang inslllusyon o aeklor ng Iipunan na naitala. 2. Pagkalapos, magsagawa ng pagsasaiicsiksa mga ito, maaaring sa siiid-aklalan o sa hlernel upang malukoy ang mga sumusunod: a. Ano ang layunln ng banal seklor? b. Ano ang konlribusyon nilo sa Iipunan? c. Ano ang nakildlang lunguhin ng mga ito sa kasalukuyan? d. Ano ang kasalunuyang kaiagayan nilo sa aling bmsa? Ano mg ginagavm nilo tungo sa pagkarnil ng kanilang Iayunh? Mayroon ba ilong nagiging irnpluwensiya sa mga marnamayan at naiambag na lulong sa pag-unlad ng Iipunan? Kb Edukasyon sa Pagpapakalao, Bailang 9. Modyul 1 Pahina 6
  7. e. Nakalululong ba ilo sa pagkamil ng layunin ng lipunan? Magsulal ng komprehensibong paiiwanag. 3. Matapos nilo ay gurnawa ng isang komprehensibong ulal lungkol dilo o maaari naman isang dokumenlaryo na maaaring i—posl sa sodal networking sites. 4. Matapos maisagawa ang kabuuang proseso ay sagulin ang mga sumusunod na lanong: a. Ano ang mailululong ng mga seklor ng lipunan na nabanggil sa pagkamil ng layunin ng Iipunan? b. Ano ang maaaring maganap kung hindi malulupad ng mga seklor na ito ang kanilang mgalungkulin sa lipunan? c. Paano matiliyak na makalululong ang lahal ng seklor na ito upang gawing maliwasay ang Ilpunan? d. Kung magkakaroon ng iisang layunin ang lahal ng seklor na nabanggil, ano kaya ang layunin na ito? e. Paano makalululong ang mga seklor na ito ng Iipunan sa pagkamil ng kaganapan ng iyong pagkalao? ‘ D. PAGPAPALALIM LAYUNIN NG LIPUNAN: KAB UTIHANG PANLAHAT Kapag nakakila ka siguro ng isang babae o Larawanng sang babae aualakl Ialaking kalulad niia masasabl mong. .. ‘Wow! Ang na ‘SOSYAL” sosyal naman niia. Ang sarap srgurong maging Magma ang kaSumm'maramI. ng sosyal. ano? Pero alam mong hindi mo kailangang 3]ahas' may nawak nagadgei maging katulad niia para malawag kang sosyal. ikaw "353 ‘ab’ ”9’58’79 m-393/309 kolse. napahl/ guan ng maraming ay iikas na sosyal dahll ikaw ay nilikhang Haw sumasalipunan, isa kang panlipunang nilalang. llo ang isa sa mga mahahaiagang kaalaman na iyong naluluhan mula sa iyong mga aralin noong ikaw ay nasaikawaiong bailang. Ang buhay ng TAO ay PANLIPUNAN. ‘WaIang sinumang tao ang maaaring mabuhay para sa Ran/ yang sarili lamang". Kinakailangan ng laong makibahagi at rnamuhay sa Larawan ng Isang lac na naoaliigrran ng maraming lac lipunan, isa ilo sa ilinaiagang likas na kalangian ng mga niiikha ayon sa Likas na Balas. Ayon kay Dr. [K Edukasyon sa Pagpapakatao, Bailang 9, Modyul 1 Pahina 7
  8. Manuel Dy Jr. , isang propesor ng Pilisoplya saAleneo de Manila Univeristy, ang buhay ng lao ay panlipunan. Makikila ito sa kabuuan ng aling pag-iral bilang lao - sa aling pagsasagawa rig mga bagay na kaiangan upang wahubog nalin ang aling sarili. Ang aling mga gawain ay panllpunan dahll naluluhan nalin ilo kasama sila. Ginagawa nalin ilo dahll mahalaga ang mga ito sa lbunan al iniaaiay nalin ilo para sa aling kapna. Halimbawa, ang sinpleng gawain na pagliI'nis ng aling bakuran ay hindi makakasanayang ganin ng isang bala kung hindi ilo itinuio ng pamilya. Nakaiaidhan ilong ginagawa ng pamilya nang luiong- lulong. Mas nangingibabaw kaysa sa halaga ng mlsrnong kaiinlsan ang pagsasama-sama al paglutulungan. Bilang anak, alam mong iniaaiay mo ang ganaing ito sa iyong mga magulang dahll alam mong ilo ay makapagpapasaya sa kaniia al kasabay nilo, nakapag- aambag ang inyong pamilya sa kalinisan ng kapaliglran. Kahil ang pagnanais na rrapag-isa ay -Ang afing pagiging ka5ama' panlipunan. Di ba. kaya minsan gusto mong mapag- ng' Eu: aay ‘sang isa ay dahll naglarrpo ka sa isang lap in kaya naman a hal na p gpapa 898 ay marami kang mga lanong sa iyong sariil na nais nagbibigay ng tunay na kaganapan sa aling M0119 0183890‘ “P809 "185 "'flP8'89° 0'0 8'19 lY°n9 pagkalao. " kakayahan na makipag-ugnayan sa iyong kapwa. Sa gilna ng pag-iisa, isinasaalang-alang mo pa rin ang iyong kapwa. Kung kaya. ang aling pagiging kasama-ng-kapwa ay ‘sang pagpapahalaga na nagbibigay ng lunay na kaganapan sa aling pagkalao (Dy, M. . 1994). Al ang pagiging kasama-ng-kapwa ay makakamil Iammg kung makikilahok al makikipamuhay ka sa lipunan. Ngunil bago layo magpaluioy sa paglalakay lungkol sa lipunan, rnahalagang maunanaan mo ang kahulugan nilo. Ano nga ba ang lipunan? Ang salilang lipunan ay nagmuia sa salilang ugal na ‘iipon' na nangangahulugang pangkal. Ang mga lao ay mayoong khabibilangang pangkal na mayroong iisang lunguhin o layunin. Halimbawa, ang pangkat ng mga marmmahayag ay mayroong iisang lunguhin o iayuning maghalid ng mga bagong balilang nagaganap sa bansa al maging sa daigdig. Tiniliyak nlang maleraraling ito sa mga lao sa iba‘l ibang pamamaraan. Ang pangkal ng mga guro ay may isang layunlng magbigay ng iaaiaman/ edukasyon sa mga mag-aaral. Ang Iipunan o pangkal ng mga lndibidwal ay palungo sa iisang layunin o lunguhin. Koleklibo ang paglingin sa bawal kasapl nilo ngunil hindi naman nilo binubura ang indibidwalldad o pagiging kalang-langi ng mga kasapi. Sa kabiiang dako, madalas na ginagarril ang saiilang karnunidad upang lukuyin ang Iipunan. Mahalagang maunawaan ang pagkakaiba al paglakaugnay ng dalawang salilang ilo upang hindi maging sanhi ng kaiiluhan. Ang salilang komunidad ay galing sa salilang K ll® Edukasyon sa Peg papakalao. Baitang 9, Modyul 1 Pahina 8
  9. magwika o wagsaiila dahll iikas na niiikha ng Diyos ang tao na sumalipunan. Ayon kay Dr. Manuel Dy, hindi game ng dalamang lac ang wika; galing ilo sa Iipunan. Sa pamamagilan ng wika, surrasalipunan ang tao hindi larrang dahll nilllikha niya ilo kasann ang kaniyang kapwa kundi dahii naluluhan niya ilo mula sa kaniyang kapvia al ginagawa para sa kapwa. Ang kaalarmn at pagmamahal ay lepwa maibabahagi lamang sa pamamagilan ng pakikipag-ugnayansa kapwa. Pangalawa, hinahanap ng laong marruhay sa lipunan dahil sa kaniyang pangangailangan o kakulangan mula sa rnaleryai na kalikasan. Mahalaga ring maidpag—ugnayan siya sa leniyang kapwa upang malugunan ang pangangailangang ilo al mapunuan ang kaniyang kakulangan. Hindi makakanil ng lao ang kanyang kaganapan kung hindi malulugunan ng Iipunan ang kaniyang mga pangangaiiangan. H'ndi lamang ilo maleryal na pangangailangan kundi mas higil ang lulong na maaaring maibigay ng Iipunan upang rmgamil nalin ang aling isip al kilos-loob al rnahubog ang mga birtud. Haiirrbana, upang mapagyarnan nalin ang aling kaalarran, kailangan ng tao ng edukasyon na naibibigay sa lulong ng mga guro. Ayon kay Sanlo Tomas Aquinas, may akda ng = 88 pamamagitan lamang ng aklal na Surnma Theologica, sa pamamagilan lamang ~ “punan makakamit "9 tao "9 “P0718” Wlakakaflil "9 ‘B0 8'19 layunin "9 kaniyans ang layunin ng kaniyang pagkakallkha. Mahalaga sa pagpapakalao ang pagkakalikha. pagkilaia ng lao na kaiangan niya ang lipunan dahll binubuo siya ng lipunan at blnubuo niya ang Iipunan (Dy. M. , 1994). Malaki ang magagawa ng lipunan sa paghubog ng iyong pagkalao. Mayroon ilong irrpluwensiya sa paraan ng iyong pag-iislp at pagkilos Lahal ng iyong iniisip, nararamdaman. slnasabi al ginagawa ay naiimpluwensiyahan ng lipunan na iyong kinabibilangan. Sa lipunan. nagkakaroon ang tao ng Binubuo ang TAOng pagkakalaong maipakila ang pagrrarnalasakil, ang UPUNAN lumulong at n'aluiungan sa panahon ng Bmubuo fig L| pUNAN ang pangangailangan. Naipakikila ang pagrramalasakil TAO. na ito sa pagdamay al bukas-palad na paglulong sa . kapwang walang hlnihinlay na kapalil. Dahil dilo, unuusbong ang pagliliwala sa kapwa na siyang dahilan ng sana-sarrang pagkiios lungo sa isang milhlin. Nangingibabaw sa pagkakalaong ganilo na hindi lamang ang personal na kabulihan ng indibidwal ang nilaiayon ng lipunan kundi ang kabulihang panlahal. Naranasan mo na ba ang lumulong sa iyong kapwa — lulad ng pagbabahagi ng iyong baon para sa isang malandang nagugulom o pagbibigay ng iyong mga damil para sa mga nasalanla ng kalarridad? Sa ganilong pagkakalaon. nakaakil ka ba ng kapvsa rno mag-aaral na lumulong? Nakaramdam ka ba ng galak dahll sa iyong ginawa? Ano ang magandang maiduduiol ng iyong ginam para sa lipunan?
  10. Bigyan naman nalin ng linaw ang kahulugan ng kabulihang panlahal. Ano nga ba ang kabulihang panlahal? Sa simpieng saiila, masasabing ilo ay kabulihan para sa bawal isang indibidwal na nasa Iipunan. llo ay isang pagpapahalagang naiiba sa pansariling kapakanan. Mahalagang maunawaan mong ang lunguhin ng lipunan ay hindi ang kabulihan lamang ng indibidwal o ang koleksiyon ng indibidwal na kabulihan ng mga laong bumubuo nilo. Kapag 3 Kabufihan ng LAHAI hindi ganilo ang paniniwalang mangingibabaw, paluloy na ng NAKARARAML mabibigyan ng laya ang mga maialakas na apihin ang mga mahihina. Ang lunay na lunguhin ng lipunan ay ang kabulihan ng komunidad na nararapal na bumalik sa lahal ng indibidwal na kasapl nilo. Kaya sinasabing may kaugnayan ang lao bilang yunil ng lipunan al ang kabulihang panlahal ay dahll sa ang kabulihang panlahal linalanggap ng bawal indibidwal na sumasalamin sa kabuuan. Ngunil landaan mong mayroong pagkakaiba ang kabulihan ng nakarararn‘ sa kabulihang panlahal. Ang pag-iral ng nakararami ay nananaliling nag-iiwan ng iiang kasaping hindi makalalanggap ng kabulihan. Ang isakripisyo ang buhay ng isang laong nahalulan ng habang-buhay na pagkabilanggo upang subukan ang gamol na maaaring rnakalulong sa mga laong may karamdamang hindi pa naluluklasan ang Iunas ay maaaring maging kalanggap-langgap kung paiiraiin ang kabulihan ng nakararami. Ngunil magiging kalanggap-langgap lamang ito bilang kabulihang panlahal kung kusang-ioob na inialay ng biianggong ilo ang kaniyang buhay para sa kagalingan ng lahal ng may sakil al sa mga laong posibie pang dapuan nilo sa rnalagal na panahon. Mahalagang bigyang—diin na hindi nangangahuiugang magkahiwaiay ang personal na kabulihan sa kabulihang panlahal. Sa kalunayan. magkaugnay ang daiawang ilo. lpinaiiwanag ni Slo. Tomas Aquinas na ang lunguhin ng lipunan ay kailangang pareho sa lunguhin ng bawal indibidwal. Nangangahulugan ilo ng pagiging lugma ng personal na kabulihan sa kabulihang panlahal. lbig sabihin, hindi dapal ihiwaiay ng mga tao ang kani- kanilang sarili sa paghanap ng makabubuli sa bawal isa sa kanila kundi ang maglrpon upang hanapin ang kabulihang panlahal na magkakasama. Sa anaiogong ilo halirnbawa, ang pag-asam ng pagkakaroon ng malusog na puso o kaya maiusog na baga. ay makakamil sa pagiging bahagi nilo sa kalawan subalil hindi kailangang ihiwaiay ang bahaging ito ng kalawan upang rnakamil ang layuning ilo. Kailangan lamang na lugma ang layunin ng banal [X Edukasyon sa Pagpapakalao. Bailang 9, Modyul 1 Pahina 11
  11. bahagi ng kalawan sa buong kalawan al ito ay mg — kuueugan. Kailangang nakakabil ang bawal bahagi ng kalawan sa buong kalawan upang makarril mg Iayuning ito. Nangangahuiugang makakanil ng tao mg kmyang persona na kmullhm sa pagighg bahagi niya sa lipunan. Nmarap Ina na ba sa isang silwasyon kung sam mas nanaig ang kabulihan ng ndiararami kaysa sa liabulhmg panlahal? Nakasaksi ka na ba ng paycakalaon na may nagsakripisyong iiang lao para lamang mapagaigyan ang mas mkararami? Ayon naman kay John Rawls, ismg mamimilosopiymg Ameriiano, m ang kabulihang panlahal ay mg pmgkalahalang kondisyong panlay na ibhabahagi para sa kapakinmangan ng lahal ng kasapl ng isang lipunan. Hindi ito isang mabills na prosao at hindi agarang rnakikila ang kaluparan. Kalilad ng adhikan ni Malhana Gandii para sa lndia, nakila niyang kayaiiliralaga niya Vang kaniyang sariling maging hdimbawa ng fiagsisir§lw_| j1‘if6§8 Sariil"al ang pginang pakikbaka para sa makalarmgang pagbabdiagi rig lahalingc‘ bagay’ nararapal para sa mga lao. Ang paksang ito ay mas malalirn na lalalakayin sa Modyul 3. . ainiulg'ymg-ihaw iiirg cahg kabulihang ‘ r Hindi kalayaano panlmal ay tumulukoy sa i¢bul1§_1ang, "naaayor1 pagkakapantav-pantav any mordidad ng iao. naaayon-so was an ‘Balas‘Moral. nararapal na manaig kundi ang panlipunan alsibil na , , . pagkakaibigan‘ na palaging kung hindi niya nauunawaan mg lunay na kahulugm nanganganangan ng nilo, masasakripisyo ang kabulihmg pmiahal dahil kammngam mangingibabaw ang pagnanais na gawh ng lao ang kanyang naisin. Kung rrangingbabaw narnm ang Halimbawa. kung mmgingibabaw mg kdayam, laio pagkakapanlay-pmlay, maaaring masakripisyo mg kabulihan ng indibidnal (de Torre, J. ). Hdimbawa. kung may isang lao na naglrabaho ng labindalawmg oras al ang isa narrian ay nagtrabaho ng wdong oras, rnasasakripisyo ang kabulihan ng laong naglrmaho ng mas mahabang oras kung panlay Iarnang mg kanilang smod ma malalanggap. Kung magkagayon, hindi kalayaan o pagkakapmlay-panlay ang nararapal na manaig kundi ang pmlipunm at pagkakapaliran, na pdagng nangangaiangan ng kalarungan. Kaya nga lungkulin ng lbunmg matiyak mg kaayusan sa pamamagilan rag paglalaguyod ng mga karapalang nakabalay sa kalarungan. Sa ganilong paraan makikilmg posible mg pagkamil ng kabulihmg panlahal. Kb Edukasyon sa Pagpapakalao, Baitang 9, Modyul 1 Pahina 12
  12. Mga Elernento ng Kabutihang Panlahat Ang kabulihang panlahal ay bimbuo ng lallong mahahalagang elemento (Compendum of the Sodal Doctrine of the Church) 1. Ang paggalang sa indibidwal na tao. Dahil mg kabulihang pmlahat ay nagpapahalaga sa kallkasan ng tao, hindi ito lubos na iiral kung hindi kikilmin at pmahalagahan mg kaniyang digridad. Sa dignidad nakakabit ang iba't ibang karapalang kailangang igalang at hayaang ganitin ng tao sa lipunan. Upmg maging rrakalarungan ang isang Iipunan, kailmgang nasisiguro ng namumuno dilo na ang lcarapalan ng baviat indibidwal ay khikiala, iginagalang, phoproieklahan at pinahahalagahan. Halimbawa nilo ay ang paggmiil ng tao ng kaniyang lump; sa paginang ; g“l; ,arjy. ang, .sailli. Gayundln ang proleklahanjjang ayon sfdikla ng konsensya. Mas malawak ilrajg aralin. 2. Ang lawag ng kalarungan o kapmanang panllpunan rig pangkar. Ang pag-unlad ang kabuumg pqius ng pan___blii! ang7‘t_i. ¢:1gcu| ing mga _' ito sa mga , ‘i kali4su9avIi. ... .s: oélm'i~u ramwbllibna fiarrsliaiigiaiavw ‘ii? " seguridad; kapayapaang narnamagitan sa bawal bmsa sa mundo; makalarungang sislennng legal at pampolitlka; malinis na kapdigiran at umuunlad na sislernang pang-ekonomiya. Ang mga nabmggil ay mayroong malakas na epekto sa kapakanm ng mga kasapl ng pangkal. Mahalagang may marnagitan upang masigurong mkakayanan at nararating ang mga ito ng bawal isa sa lipunan. Kapag nangyayaii ito, natulugunan ang lawag ng kalarungan o kapakanang paniipunan ng pangkat. 3. Ang kmayapaan (peace). Kalimilang ainasabi na ang kapayapaan ay ang pagkakaroon ng kalahimikan. kapmalagan o kawaan ng kaguuhm sa lahal ng aapeklo ng bmay tulad ng isip, kalooban, pamilya, lipunang ginagalawan at iba pa, subalit mg kmayapam ay resulla ng pagkakaroon ng kalahimikm, kapanalagan at kawalang ng kaguluhan. Mayroong kapayapaan kapag iginagalmg ang bawal indibidwal at umiiral ang kalarungan. Ang kapayapaan ay Kb Edukasyon sa Pagpapakalao, Bailang 9. Modyul 1 Pahina 13
  13. indikasyon ng pagkakaroon ng kabutirang panlahal, mg kalatagan at seguiidad ng makalarungang kaayusan. Kailangang nabibigyan ng seguridad ang Iipunan alang mga kasapl nilo sa mabuli atmaayos na pamamaraan. Gayunpaman. may pagkakalaong hindi nalulugunan ang kabulihan ng lahal kaya‘t may mga pagkilos sa lipunan na isinasaalang-alang ang kapakanan ng mas nakararami. Kaya sa abot ng makakaya ay sa lahal, ngunil kailangang maunawaan ding may pagkakataong larrang ganapin ang para sa nakararami. Hindi kailangang magresuila ilo sa away 0 guio at maaari ilong daanin sa diyalogo. Pinapakahulugan ng mga elementong ito na ang kabulihang panlahal ay hindi lamang nangyayari nang kusa. Upang rrakamit at mapanatili ang kabulihang panlahal, nangangailangan ng sama-samang pagkilos ng mga tao, hindi ng iilan lamang kundi ng lahal. Halimbawa, kahil na anong pagnanais ng panguio ng isang bansa na matiyak na hindi mananaig ang korapsyon sa pamahalaan, hindi siya maglatagurrpay kung hindi ilo yayakapin ng lahal ng mga namumuno sa ilaiim ng kaniyang pamamahala. Alam ng lahal na kung ganap sanang maiiwasan ang koiapsyon sa pamahalaan, mas malakl ang pondong mailalaan para sa edukasyon, kalusugan. imprastraktura at marami pang be, na magiging kapaki-pakinabang sa lahat mga mamamayanlaio na ang mga rnahihirap. Ayon kay Dr. Manuel Dy Jr. . binubuo ng lipunan ang tao at binubuo naman ng tao ang lipunan. Binubuo ng lipunan ang tao sapagkat mula sa pagkasilang nariyan na mg pamilyang umamiga at gumagabay sa kaniyang paglaki. Nariyan din ang kariyang lapvwa, ang paaralan, ang simbahan, ang betas na kaniyang sinusunod na may kani-kaniyang arrbag sa paghubog ng iba't ibang aspekto ng kaniyang pagkalao. Ang tao rin ang bumubuo sa lipunan sapagkat malalagpuan ang mga tao sa bawal bahagi nito. Kaya'l anurnan ang ginagagawa ng tao para sa kabulihang panlahal ang siyang iblnabalik ng lipunan sa tao. Ka)a't ang bavsat mamamayan ay may pananagulang mag-ambag para sa kabulihang pmlahat. Lahat ay mamring rnag-ambag para sa pagkamil at pagpapanalli ng kabulihang panlahal, sa iba—iba mang pamamaraan dahll ito ay ayon sa kani-kaniyang kakayahan, kalayuan at kinalalagyan sa lipunan. Tdtoo ito sapagkat hindi mo maibibigay ang anumang bagay na hindi mo taglay at hindi mo magagawa ang bagay na wala sa iyong kapangyarlhang gawin. Nakalulungkot nga lang isiping bagamat nauunawaan ng ilm ang kahalagahan at kapakinabangan ng pag-ambag sa pagtamo ng kabulihang panlahal, may mga ilan pa ring hindi nakikisangkot at nakikiisa upang malamo ito. Ang hannn ng dating pangulo ng Amerika na si John F. Kennedy na: ‘Huwag mang itanong kung ano ang magagawa ng K li® Edukasyon sa Pagpapakalao. Baitang 9, Modyul 1 Pahina 14
  14. iyong bansa para sa iyo, kundr rranong mo kung ano ang magagawa mo para sa iyong bansa", ay nanaliling totoo maging sa silwasyong ito. Bilang isang kabataan, mo na ba ang nagawa mo para sa bansa o sa iyong I komunidad? Mayroon ka bang kayang gawin ngunil hindi mo pinagsisikapang gawin? Ano kaya ang maitutuiong ng rmnting magagawa ng mga kabalaan para sa bansa? Mga Hadlang sa Pagkamlt ng Kabutihang Panlahat Narito ang iiang nakahahadlang sa pagkarrit ng kabulihang panlahal. 1. Nakikinabang lamang sa beneprsyong halrd ng kabulihang panlahal. subalrl tinaranggihan ang bahaging dapat gampanan upang mag-anbag sa pagkamil nilo. Ang mahalaga sa kaniya ay ang pakinabang na kaniyang rriakukuha sa kabulihang panlahal na nagmumula sa maiasakil at pagsasakripisyo ng iba. Nakikinabang lamang siya subalil walang ambag o pakinabang na nanggagaling sa kaniya. Halimbawa, ang sapal na suplay ng tubig ay pinakikinabangm ng lahal ng tao. Subalit upang mapanatili ang sapal na suplay ng tubig sa panahon ng lagluyo, ang mga tao ay kailangang magtipid sa paggamit nilo. Hindi lahal ng tao ay nagnanais gawin ito sapagkat ayon sa kanila, habang may laong nagtitipid makikinabang pa rin siya nang hindi nagbabanas ng kaniyang konsumo. Ang nakababahala dilo ay lapag dumami ang laong may ganilong pangangatwiran, maasira ang kabulihang pmlahat na nakasalalay sa suporlang manggagaling sa kanila. 2. Ang irrrzlibialwaiisrno. ibrg sabrhrn ang paggawa rig tao ng kaniyang personal na naisin. ito ay ang pagnanais ng laong maging malaya sa pagkanil ng pansariling lunguhin nang walang ibang nanghihlmasok o nakikialam sa kaniya. Ayaw ng laong ganito na magambala ang kaniyang personal na buhay — nagnanais na ‘mapag-‘Ba’. Hindi niya pinapakay ang pakinabang mula sa kabulihang hatid ng sakripisyo ng iba subalit ayaw rin niyang magambala para sa kabulihan ng iba. Sa kuiturang ito, mahirap makumbinse ang laong isakripisyo ang kaniyang kaunling kalayaan, personal na hangarin at pansariling interes para sa kapakanan ng ‘kabulihang panlahal‘ dahil para sa kaniya, hindi niya kailangang rnagvambag sa kabulihang panlahal kundi ang rnanatiiing maiaya sa pagkamil ng kaniyang personal na kabulihan. Halimbawa, may mga laong ayaw nang manood ng balila at makialam sa mga nangyayari sa paligid dahil mas marami siyang suliranin sa kaniyang personal [X lb Edukasyon sa Pagpapakalao, Baitang 9. Modyul 1 Pahina 15
  15. rm buhay na kalangang isaayos. Maaaring ikatuwirang hindi slya rraklkialam sa mga bagay na hindi naman tuwirang nakaaapekto sa kaniya. 3. Ang paldramdarn na siya ay nalalamangan 0 ms malakl ang naiaambag niya kaysa sa nagagawa ng iba Upmg mapanatll ang kabutlhang panlahat, hlrihingi sa Ian mg was maiaki at mabigat na pananagutan kaysa sa iba. Hdimbawa, upang kayanin ng mga rnahihirm ang pagbill ng produkto, kailangang tanggapin ng negosymte ang mmabang tube 0 kita mula sa mga produkto; 0 mg pangkalusugang seguridad ay maging abot kaya ng lahat, ang health insurance ay may mahabang pramiums 0 mg doktor ay tumanggap ng mababmg sahod. Ang fingin ng Ian sa ganitong silwasyon ay hindi malatarmgan. Mga Kondisyon an Pagkunil ng Kabmihmg Pmldm Tatlong kondisyon ang kailangan mang makamit mg kabuflhang panlahal ayon kay Joseph de Torre (1987) sa kaniyang aklat na Social Mora! s. 1. Ang lahal ng ay ¢#p§&, ng, maUgén'qg pfggkdrataorig makakilos nang malaya gabay ang diyd? gp: __Lfl’gIn‘pmahq agiéfaifivgqv. Mmalafing palaging nasa Ssh ng Iahat mg tunay; I. 'ila. |<mL1lugan ng"ka‘| ayaan'ElahI may panganlb na tsipin ng ilan na walang hanggan ang kmiyang Ialayaan. Nbhdaga ang diydogo upang rnabahagi mga ddll sa ang at Imtaruralkca sa lahat ng pagkakmaon, hind ganap na kakayanin ng slnuman na isantabi sa ilang pagkakataon ang kaniyang pansariling kaligayahan at kapakman para sa kabutihang panlahat. Ang dalawang pagpapahalagang ito ang susi upang makamit ng lipunan mg kaniyang tunay na layunin allungxhin. 2. Ang pangunahing karmamng panlao ay nararmat na mapangalagaan. Hhdi magighg ganap ang isang Iipunan at ang mga taong kasapi nito kung hindi raigagalang ang kaniyang pmgunahhg kaapatan bilang tao. Ang karapatan mg nangangdaga sa dignidad ng tao at nagtataguyod ng pagkakapantay—pmtay. Hangga't nananaig ang diskriminasyon sa Ilpunan, nagpmahmatig ltong hindi pa ganap ang pagsasaalang-a| ang ng rrga tao sa kabutihang pmlahat 3. Ang bawal indibidwal ay nararmat na mapaunlad parungo sa kaniyang kaganapan. Ang Iipumn ang nararapat na maging isa sa instrumento upang makamit ng tao mg Kb Edukasyon sa Pagpapakatao, Baitang 9. Modyul 1 Pahina 16 sa bamt isa ang‘ saiooflfi. at pmmm. Kh(h]as‘: W 3!.1§sarhifi'
  16. 4 ng igpng pag-aaral ng Edukasyon sa Pa na Irhheng-Diyot. ~‘ ' kmiyang kaganapm biang tao. Kmg mhng nagagavxa ang lipunang kaniyang ginagalawan upang slya ay lumago bilang tao masasabing hindi pa tunay na patungo mg Iipunan sa tunay nitong layunin. ang kabutihang panlahal. lvhaaring hind rin nagagawa ng bawat seklor ng Iipunan ang kaniyang tmay na gan1pan'n para sa tao sa Iipunan. Tandaang binanggit sa unmg bahagi ng babasahlng ito na, bimbua dapa! ng Ipunan ng tao hind lamang tao ang bubuo sa lipunan. Kaya mahalaga ring matlyak na ang lntegridad at katatagm ng panilya ay mapangdagaan dahll mg pamilya ang pangunahing yunit para sa paghmog ng mmanagutang mamamayang muat sa tunay na kahulugan ng kabutihang pariahat. Sa matagal na panahon, rraaaring masyadong nakatuon ang iyong pmsin sa iyong sarlli lammg at sa pagtlyak na rratutugunan mg iyong mga pangangallangan. Maaaring sinasabi mong masyado ka pang bala para Ituon mo mg iyong pansln sa mga bagay na no at wala ka pang kdxayahan upmg gang) na maunawaan at yakapin ito. Mmalagang maunawaan Hindi namimili ng edad 0 mong lind namimill bt1‘[_fi»y»‘arg n: "EaF: n3n9ifiY3k P39fiY3k "3 '“3“3"3i9 0'19 BY“ panlahat. lb ay nakabatay sa nakabatay sa iyong sa W099 P‘-35° at kapwa. na hatid mo na sa unang bahagi pa lamang maamaiasakitsa iyong akatag. fr ang ng tao ay. ,nangangalar|9an n¢'a. Apql; an'It». -sa kabdfihang pmlahat. Ganap lammg na nasasabing tunay na Idnilda ang dignidad ng Iahat ng tao kung nananaig sa lahat ng pagcakataon ang kabutihang panlahat Ang lahal ng tao ay nwarapat na rragmalasakit upang Iumikha o sumuporla sa mga instilusyong panipman at paunlarin ang kalagayan ng buhay ng bawat lndbidwal na surrrasalarrin sa Iipumn. Ahm hang mahirap pa iiang isipin at ganap na yakmin sa kasdukuym ngunit lahat ng bagay, gaano nan Ito kahirap ay magagavsa kung talagang mls. Sabi nga, ‘Kung gusto, may paraan; kung ayaw, palaging may dahian. ' Kung gusto mo rag matanggap ang kabutihan mula sa lipunm, paano ka naman tutugon sa harnon ng kabutirang pmlahat? Tayain ang Iyong Pag-umwa 1. Ano mg kahuiugan ng lipunan? Kb Edukasyon sa Pagpapakatao, Baitang 9. Modyul 1 Pahina 17
  17. 2. Ano ang tunay na layunin ng lipunan? Paano ito makakamit? 3. Paano makatutulong ang lipunan sa pagkamit ng kaganapan ng pagkatao? 4. Sa kasalukuyang kalagayan ng aling bansa, magiging madali ba 0 mahhap ang pagkamil ng tunay na layunin ng Iipunan? Pangatwiranan. 5. Paano malalampasan ang mga balakid sa pagkamit ng tunay na layunin ng lipunan? Magbigay ng halirrbawa sa bawat isa at ipaliwanag ito. 6. Ana ang maaari mong gawin upang makatulong sa pagkamil ng tunay na layunin ng lipunan? lpaliwanag ang bawat isa. Paghinuha ng Batayang Konsepto Para 5:: Illustrator: Ang mga kamay na Iguguhtt av nararapat na magkakaiba. Halimbawa, kamay ng matanda, bala, babac, Ialaki, kayumanggi, maputi atbp. ay mga pwersang Q magpapatalag sa pamamagitan “_ , / ng. .. Pag~uugnay ng Batayang Konsepto sa Fag-unlad ko Bilang Tao 1. Ano ang kabuluhan ng Balayang Konsepto sa aking pag-unlad bilang tao? 2. Ana ang maaaari kong gawin upang maitapat ang aking mga pagkatuto sa modyul na ito? [X Edukasyon sa Pagpapakatao, Baitang 9, Modyul 1 Pahina 18
  18. 7 . -L PAGSASABUHAY NG MGA PAGKATUTO Pagganap Gawain 1 1. Makipag—ugnayan sa guro at kamag-aral upang makapagsagawa ng isang survey tungkol sa mga suliraning idnakaharap ng komunidad o pamayanan. 2. Ang suiiranin ay nmaaring pangkapaligiran, pangkapayapaan, pangkaayusan o pang-edukasyon. Maaaring may iba pang makita sa proseso ng pagsasagawa nito. 3. Magsagawa ng pagtatanong sa mga naninirahan sa komunidad o pamayanan kung ano ang kanilang nakikjtang suliranin sa kanilang paligid. 4. Mahalagang isama ang mga namun1uno sa komunidad o pamayanan sa isasagawang survey. 5. Matapos maglaan ng panahon sa pangangaiap ng dat ay gurrawa ng pangkalahatang ulatukol sa naging resuita ng survey. 6. Pumili ng tatlo sa mga nakaiap at iantm ang mga ito batay sa kahalagahan. Pumili ng tatlong pangunahing suliranin. 7. lulat sa klase ang kaialabasan ng survey gamit ang graph na mayroong maikling pagsusun‘ at pagpapairwanag. Gawain 2 Marahii bilang isang mag-aaral, iniisip mong masyado pang maaga para masubok kung kaya mo nang pairalin ang kabutihan sa iyong lipunang ginagalawan sa kasalukuyan. Ngunil mahalagang maunawaan mong bawal tao sa Iipunan, anuman ang kaniyang katayuan sa buhay at edad ay mayroong pagirakataong magbahagl ng kaniyang rnagagawa upang matiyak na rnakakamit ang kabutihang panlahat. Panulo: 1. Mahalagang magamit ang mga konseptong natutuhan sa modyul na ito upang maisakatuparan ang gawaing ito. Sa gawaing ilo ay magsagawa ka ng pagsusuri sa mga pagkakataon sa iyong buhay bilang isang mag-aarai at kabalaan kung saan (1) napangibabaw mo ang kabutihang pmlahat at (2) mas [K @@ Edukasyon sa Pagpapakatao, Baitang 9, Modyul 1 Pahina 19
  19. 3. rapangibabaw mo ang kabutihan ng iyong sarli 0 ng Him kaysa sa kmutihmg paniahat Maaaring isagawa mg gawaing Ito sa pangkal. Magam ng parahon upang mag-usap bilang pangtat para sa pagbmahagi ng mga karanasm. Magpasya sa pangcat kung sino mg nakapagbahag ng karanasang tmay na tutugon sa Hnlhingi ng gavtah. Ilista ang mga Ito gmtitang pormat sa lama. Pagkdrataong Nmgibmaw ang Kabuthmg Panlahat 1. Nangibdaaw ang mas mapandg ang Kmutihmg Panmrll o kabutihang panlahat Kmutihm n - Paaan kmg paano ito mas rnmagyayamm Naraapat gawin upmg IWa. rgh 3 '1.. - upang isagawa ang gawahg ito. Makipag-ugnayan sa iyong guru para rito. g isang qum tho ay plnag 2 mg piraso ng rrga tda na p'nagdugtong-dugtong sa pamamagtan ng pagtatahi. Maaarhg makatulong sa iyo ang laawan sa ibma: 14 Maaaring makipag-ugnaym ka sa iba pang mga mag-aaai na nasa paaalan Panuto: 1. Maglam ng panahm upmg nakqaag-usm mg lmat ng mga mag-aard sa kiase tpmg mdcabuo ng mga pmgkat. Maaaring hatiin mg klase sa ratio ianggmg apat na pmgkat. Ang bawat isang kasml ng pangkat ay kalmgmg magbahagl ng mahalagmg smgkap na idnakaihngm upang matiyak na nnkakamit ang tunay na layunh ng lpman - hdinbawa, pagwimg sa karmatang pmtao. K1012 Edukasyon Pagpapakatao, Baitang 9, Modyul 1 Pahina 20
  20. 3. Matapos makapagbahagi ang Iahat ay kailangang ilagay ang mga sangkap na naibahagi sa isang piraso ng teiang may sukat na 1 x 1 na talampakan. Maaaring gumanit ng kahil na anong Idase ng teia o kung anornang kulay. 4. Mahalagang rrakaisip ng isang simbolo na kakatawan dito upang may maiguhit ding larawan sa teiang gagamltin. Maaaring gumanit ng pintura upang maipinta ang simbolo at ang sangkap na napili. Maaari n'n namang gumamit din ng mga pinagdugtong—dugtong na retaso ng tela. 5. Maaaring gamiting gabay 1 I ang halimbawa sa kanan: 7 Ang lama rig quilt na ito ay‘. para sa KAPAYAPAAN. .. 6. Matapos ang pagdidisenyo sa mga piraso ng tela ay magtulong-tulong upang manasdugtongdugtong ang ( mga ito upang mabuo ang quilt ' 7. Matapos ito ay ilagay o isabit Ito sa isang bahagi ng silid aralan 0 5a labas ng silid upang maipakiia sa ) I Iahat ang mahalagang n1ensahenginihahatid nito. Pagsasabuhay 1. Makipag-ugnayang muii sa guro at mga kamag-arai upang mapagplanuhan ang susunod na gawain. 2. Batay sa naging resulta ng ginawang survey sa naunang bahagi, simulan na ang pagpaplano para sa pagsasakatuparan ng isang proyekto upang matugunan ang pinakaunang suliraning nailala. 3. Maglaan ng panahon upang mapagplanuhan ang isasagawang gawain. 4. Makipag-ugnayan sa guro upang maiulungan o magabayan sa pagpapiano sa proyekto. [X &@ Edukasyon sa Pagpapakatao, Baitang 9. Modyul 1 Pahina 21
  21. 5. Makatululong kung gagam ng isang action plan upang matiyak na maisasagawa ng naayos ang mga nakaplanong gawah. Makatutulong sa lyo ang porrnat na nasa ibaba. Gawain 'l'lyak na Mga Taong Panahong Inaasahang j Remarks } Layunin SangkotlKasall llaiaan output | sa Gawain | ’ I I I I I I I I I 6. Mahalagang lsaalang-alang ang nga sumusunod: a. Ano ang pangkalahalan at tiyak na layunin sa pagsasagawa ng proyekto? b. Tunay bang rray pangangailangan ang sektor na inyong mapipill? c. Tugma ba ang isasagawang gawain para sa pangangailangan? (1. Am ang mga kaganitang kakailanganin upang maisagavta ang proyekto? Kakayanin ba ito ng mga mag- aaral na katulad nlnyo? e. May ibang tao bang makatutulong sa pagsasakatuparan ng inyong proyeldo? Slno-sino ang mga lto at paano makiklpag-ugnayan sa kanila? 7. Tlyaking naidodokumento ang lahat ng mga pangyayarl sa pagsasakatuparan ng prayekto. 8. Mahalagang makagawa ng kompiehensibong uiat at pagnlnilay pagkatapos ng proyekto. O, kurrusta? Nagavxa mo ba nang maayos ang mga gawain? Kung op, magpunta ka na sa susunocl na Modyul. Kung hindt, balikan mo ang mga gawain sa modyul na ito. Hlngin ang tulong o paggabay ng isang ltamag-aral 0 ng guro. K ii® Edukasyon sa Peg papakatao. Baitang 9, Modyul 1 Pahina 22
  22. Mga Kakailanganing Kagami1an(wehsites, software, mga aklat, worksheet) - Mga piraso ng tela na may sukat na 1x1 foot - Pintura o Mga retaso ng tela - Mga larawang kakatawan sa mga sektor ng Iipunan o Mafinis na papel o Lapis o ballpen Mga Sanggunlan: Bawngan, C. M. et. a|. (1996). A Text on Values Education. Quezon City: Katha Fublishing Co. Inc. De Torre, Joseph M. (1977). The Roots of Society. Manila: Sinagtala Publishers, Inc De Torre, Joseph M. (1987). Social Morals The Church Speaks on Society. 2'“ Edition. Copyright 1987, Manila: Southeast Asean Science Foundation, inc. Definitive Edition Catechism of the Catholic Church, Word & Life Publications. CBCPIECCCE, Manila Dy Jr. , Manuel 8. (1994). Contemporary Social Philosophy. Quezon City: JMC Press, Inc. Maritain. Jacques. (1966). 7'he Person and the Common Good. Univeristy of Notre Dame Press Velasquez, Manuel et. ai. The Common Good. Retrieved October 2, 2013 from itttpgrlwww. sameduie. tl1csipLacli9iu9»be9isiomco_n! n.o2g9o51html Thomas Aquinas on the Common Good Retrieved Odober 2, 2013 from httpzl/ wwwhyoomik. com/ aqulnas/ oommongoodhtml St. Thomas Aquinas and the ldea of the Common Good Retrieved October 2,2013 from ilttptifcatholicsoclalteachirlggolasite. corn. r'5t-thomas~aquinas-and~ the~idea-o1-the- com'non-good. php [K Q3) Edukasyon sa Pagpapakalao, Baitang 9, Modyul 1 Pahina 23
  23. Edukasyon sa Pag papakatao Baitang 9 Unang Markahan MODYUL 2: LIPUNANG PAMPOLITIKA, PRINSIPYO NG SUBSIDIARITY AT PR1 Nsl PYO NG PAGKAKAISA A. AND ANG INAASAI-IANG MAIPAPAMALAS MO? Narinig mo na ba ang kasabhang, ‘Ang tanging kailangan upang magtagumpay ang lrasanaan ay ang hind paglcios ng mga mabubuting tao. ‘ (All that is necessary for the triurrph ot evil is that good men do nothing)? Kung minsan, hindi naman shasadya ng mga tao na wala silmg gawin. Kung minsm, hindi lamang niia alam kung ano mg papel niia at kung paano sila makatutulong. Kung minsan, akala niia ay may iba nang gagawa. Sa takot na makagulo pa, lumalayo na larrtarusiia sa elgsena. Sa Modyul 1 ipinaldta ang tunay na. ddiian kung bakit may lipunan at pangangaangan sa paldklpaglipunan. Sa Ioob ng lipunan ay may ugnayang umiird sa aspektong pampolitika. . May mga gawing kaiangm bigyang-linaw upang hindi maging hadhngsa pagkamit ng kabuihang parima1.; , Kung panaapaalcbo no Iipunan am my-uus: npan. .sino run he. and ciaiaat rmjinguria dlto? Ano ba mg inaasahan sa iyo bilang mabuting manamayan? Ano ba mg inaasahan ng taurrbayan sa parmhalaan? Sa modyul na ito ay inaasahang masasagot ang rrahalagang tanong na: Paano rnatutugunan o makakarnit ng tao ang kaniyang pangmgallangang pangtmauhayan, pangkultura at panglrapayapmn? Balm mahalaga ang pag-Iral ng Prlnshyo ng Subsidiarity at Prlnaipyo ng Paglialiaisa? Nakahanda lta na bang lalong maunawaan kung paano makakamit ng lipunan ang kabutihang panlahat? Nakahanda ka na bang malanan kung ano ang bahaging iyong nararapat na gampanan? Sirnulan na natin, ngayon na! E fl E Edukasyon sa Pagpapakataa, Baitang 9. ModyuI2 Pahina 1
  24. Sa modyul na ito, lnaasahang maiillnang sa Iyo ang mga sumusunod na kaalaman, kakayahan, at pag-unawa: 2.1. Naipaliliwanag ang: a. dahilan kung baklt may lipunang pulifikalpanpoiitika b. Prinsipyo ng Subsidiarity c. Prinsipyo ng Pagkakaisa 2.2. Natataya ang pag~iral o kawaian sa pamilya, paaralan, baranggay, pamayanan o lipunan/ bansa ng: (a) Prinsipyo ng Subsidiarityat (b) Prinsipyo ng Pagkakaisa Z3. Naipaliliwanag ang Batayang Konsepto 2.4. Nakapaglataya o nakapaghuhusga kung ang Prinsipyo ng Subsidiarityat Pagkakaisa ay umiiral o niialabag sa pamflya, paaralan, pamayanan (baranggay), at lipunan/ bansa Narito ang mga laaytlrya ng pagtataya ng awtput mo sa Kasanayang Pampagkatuto 2.4: - Makagagawa ng movie analysis na naglalayong makita ang pag-iral ng prinsipyo ng Subsidiarity at Pagkakaisa upmg maihamblng sa sariling karanasan. - Maisagawa ang isang indibidwal na gawain na nagpapakita ng kahandaan sa pagpapairai ng dalawang prinsipyo sa sariling kakayahan. - May isang listahan ng mga posibleng gawain na nagtataguyod ng Prinsipyo ng Subsldiarity at Pagkakaisa sa peiikulang sinuri o Magkapaglakip ng pagninilay kung ano ang dapat magawa pra sa bayan, inaasahan sa pamahalaan at ang kahalagahanng tiwala sa lipunang pulitikal. El Paunang Pagtataya Panuto: Basahing mabuti ang bamt pangungusap at unawain ang tanong. Piilin ang pinakaanglrop na sagot at isulatang titik nilo sa iyong kuvtaderno. 1. Sean inihambing angisang pamayanan? a) Pamilya b) Organlsasyon c) Barkadahan d) Magkasintahan 2. Ang mahusay na pamanahala ay may kilos na ito. ‘K 1] Q Edukasyon sa Pagpapakataa, Baitang 9. Modyul 2 Pahina 2
  25. a) Mula sa mamamayan patungo sa nanumuno b) Mula sa narrumuno patungo sa mamamayan c) Sabay d) Mula sa namamayan para sa nasa mamamayan . Nasa kanilang kamay ang tungkulin na pangalagaan ang nabubuong kasaysayan ng pamayanan. a) Mga Batas b) Mamamayan c) Kabataan d) Pinuno . Ang dahilan ng pagiging pinuno ng isang indibidwal ay. .. a) Personal na katangiang pinagtitivxalaan ng parrayanan b) Angking talino at kakayahan c) Pagkapanalo sa haialan d) Kakayahang gumawa ng batas . Slya ay isang halimbawa ng may puso para sa lipunan dahll sa adbokasiya niya ng pagkilala sa tao lagpas sa kulay ng balat a) Nlnoy Aquino b) Malala Yuosatzal c) Martin Luther King d) Nelson Mandela . Ang tunay m ‘boss’ sa isang lipunang pampolitika ay ang. .. a) mamamayan b) pangulo c) pangulo at mamamayan d) halal ng bayan . Ito ay ang proseso ng paghahanap sa kabutihang panlahat at pagsasaayos ng sarli at ng pamayanan upang higlt na matupad ang layuning ito a) Lipunmg Pulitilcal b) Pamayman c) Komunidad d) Pamilya . ncsiuoquloeuibveluvbul a) a b) b cl c K 1] @ Edukasyon sa Pagpapakatao, Baitang 9, ModyuI2 Pahina 3
  26. d) d 9. Ito ay mga halimbawa ng Prinsipyo ng Subsidiarity, maltbian a) pagsasapribado ng mga gasolinahan b) pagsisingil ng buwis c) pagbibigay daan sa Public Bidding d) pagkakaloob ng lupang malitirikan para sa pabahay 10. Ito ay mga halimbawa ng Ftinsipyo ng Solidarity, ma/ tbansa. .. a) sama-samang pagtakbo parasa kalikasan b) pagkakaroon ng kaalilan c) bayanihan at kapit-bahayan cl) pagkakaroon ng panahon sa pagpupulong P B. PAGTUKLAS NG DATING KAALAMAN Gawain 1 Panuto: karapman pantay na proteksyon Iakas katarungan BANS estado paggawa ng desisfi: "r£NGKULlN kal sistemang legal ayaa" RESOLUSYON NG HIDWAAN 5e'bl5Y°"9 Publikqaagsasabatas konstltusyon PAGKAMAMAMMAN 1. Mayroong labinlimang salita na nasa kahon sa itaas. Pumili ng lima sa mga salita mula rito at sikaping magbigay ng paliwanag sa mga mapipiling salita. Maaaring isa hanggang dalawang pangungusap lamang ang paliwanag. lbatay ang paliwanag sa iyong sariling pagdanas ng konseptong na nasa kahon. 2. lbahagi sa klase ang mga naibigay na palwvanag. 3. Pagkatapos ay sagutin ang mga sumusunod na tanong: a. San maiuugnay ang mga salitang nasa kahon? K fl Z Edukasyon sa Pagpapakatao, Baitang 9. Modyul 2 Pahina 4
  27. 1. b. Nagkaroon ka na ba ng karanasang tungl-oi sa mga konseptong ito? Sa paanong paraan? c. Ano ang mga salitang hindi pamilyar para sa iyo? , V , c PAGLINANG NG MGA KAALAMAN, KAKAYAHAN AT ' W‘ *'x PAG-UNAWA / w’ Gawaint Panuto: Gumawa ng profile ng samahang klnabibilangan. Pumili ng isa sa mga sumusunod: a. pamilya b. klase sa paaralan c. barkada d. organisasyong klnaaaniban, at iba pa Ang magiging anyo ng profile na bubuuin ay isang pahina ng scrapbook, magasin, o iba pang rnalikhaing cismyo. Kakailanganln mo ng mga sumusunod na kagamitan: a. lumang magasin 1. mga larawan na may sukat na 2x2 b. gunting g. panulat c. maiinis na papel h. pandlsenyo (gamit ang recycled materials) d. pandikit e. pangkulay Bigyan ng espasyo sa pahlna ang bawat kasapl. lsulat ang kanilang mga pangalan, at idikit ang kanilang mga larawansa espasyong nakalaan. Sumulat ng maikling paglalarawan sa bawat isa. Mahalagang maipakita sa paglalarawan kung paanong namumubukod-langi ang bawat isa sa pangkat. Kailangang isa-isahin ang (a) pagkakapare-pareho ng mga katangian (ano ang katangiang taglay ng lahal) at (b) pagkakaiba-iba ng bawat isa (ano ang nagpapabukod-tangl sa bawat isa). . Tiyaking maipakikita ang pagkamallkhain sa lsasagawang gawain. 7. Pagkatapos ay sagutin ang mga sumusunod: ‘K fl Q Edukasyon sa Pagpapakataa, Baitang 9. MadyuI2 a. Paano nakakatulong ang inyong pagkakaparevpareho sa pagiging isang malatag na samahan? b. Paano naman ninyo/ mo hlnaharap ang pagkakaiba-iba upang mapanatili ang nngandang samahan? Pahina 5
  28. Gawainz Panuto: Bumuo ng pangkat ng may pitong kasapi. Basahin ang isang s‘twasyon sa lbaba. lsulat ang iyong sagotsa iyong kuwaderno. May isang bus na bumibiyahe galing Baguio patungong Maynila. Ito ay naglalarnan ng humigi't kurnulang na apatnapung pasahero. Mayroon silang . _, iisang tunguhlnz ang makarating sa Maynila. May iisa ' "" H 5' u 4 silang paraan upang makarating sa parotoonan — ang ‘ ' bus. Slla ay may ugnayang ginagawa tulad ng ' ) . . . . J I C: -}—_; _‘ slrrpleng kuwentuhan tuwlng huhmto ang bus para sa * pagtugon sa mga pangunahing pangangailangan ng bawat pasahero. May mga batas silang slnusunod II? ! , -.-um. (. |nrrrt| :n. 'u'L| :u1(um'. ‘nu Lug: 9 5‘. u . ;m. : m. .~ upang huwag mapaharnak habang naglalakbay at alituntunln katulad ng dapat ay may tiket ka upang makasakay. Nagbabayad ang lahal para sa gastusin ng sasakyan at suweldo ng driver at konduktor. Sagutin ang mga sumusunod na tanong at talakayin sa isang pangkat. 1. Ano-ano ang mga katangiang nakikita sa sitwasyon na hawig sa isang lipunan? 2. Mula sa mga katangiang ito, rmari bang iturlng na isang lipunang pampolitika ang sitwasyong Ito? Pangatwiranan. lkalawang Bahagi Panuto: 1. Sa pagkakataong Ito ay ang bawat pangkat naman ang mag-iisip ng katulad na sitwasyon. Anong pagkakalaon na inyong nararanasan sa pang-araw-araw na buhay ang maaaring maihalintulad sa prosesong pinagdadaanan ng pamahalaan at ng Iipunan? 2. Mahalagang pag-usapan ng pangkat ang magiging paksa at konsultahin nila ang guro upang rmgpasya siya kung ito ba ay tunay na kaugnay ng paksang hinihingi. 3. Matapos na sabihinh ng guro na katanggap~t. anggap ang paksa, maaari nang pag- usapan ng pangkat ang kabuuan ng sitwasyong babahagi sa klase. 4. Matapos mabuo ang Iahat, ibahagi sa klase ang nagawa. 5. Pagkatapos ay sagutin ang mga sumusunod na tanong: a. Bakit nahalagang mayroong samahan? b. Bakit rramlagang weyroong namumuno? K 1] Q Edukasyon sa Pagpapakataa, Barrang 9, MadyuI2 Pahina 6
  29. c. Paano magkakaroon ng katiwasayan sa isang pangkat o samahan? d. Ano-ano ang mga pangangailangan ng tao na hindi niya kayang tugunan nang mag—isa'? e. Sino ang makakatulong sa kaniya upang ito ay tugunan? Sa paanong paraan? f. Sa paanong paraan makakamit ng samahan ang kanilang mga layunin? Ano-ano ang mga bahaging gagampanan ng mga kasapi sa pagkanit nito? ‘ ~ -_ D. Pagpapalalim Lipunang Pampolmka, Prinsipyo ng Subsidiarfly at Prinsipyo ng Paglcakaisa (Solidarity) Isa sa pinakamasayang bahagi ng buhay-high-school ang paghahanap ng mga matatalik na kaibigan. Mahiiap manimbang sa simula subalit kapag naging kaibigan mo na. tuloy-tuioy na ang Iigaya. Sila ang kasamang sumusubok ng maraming karanasan. Sila ang kabiruan at kaasaran. Sila ang kakuwentuhan sa mataming mga seryoso at malalim na kaisipan. Sila ang kasamang pumalaot sa higil pang daldlang tunguhin sa buhay. Natanong mo na ba kung paano nagsimula ang inyong barkada? Paano kayo naging magkakaibigan? Bakit sila ang naging matataiik mong mga kaibigan? Sa isang mahiwagang paraan, nagsasama-sama ang mga magkakatuiad. Maaaring magkakatulad ng interas, ng hilig, 0 ng mga pangarap. Maaaring magkakatulad ng pananampaiataya 0 ng piiosopiya sa buhay. Sino pa nga ba ang magsasama~sama, halimbawa, sa panonood ng sine. kundi ang mga katulad na may gusto kay John Lloyd at Bea? Subalit may pagkakataon ding nagsasama ang hindi magkakilala. Dahil sa nakababagot na paghihintay sa pagusad ng pila sa sine, maya-mayay nag~uusap na ang magkatabi. Hindi sila magkakakilala. Nagkataong magkasunod, parehong naiinip. Sa pila natagpuan ang bagong kaibigan. Baka nga mamaya. maging kasintahan pa! Napaialalim ng isang pinagdaanan ang pagsasama Ang parehong karanasan ang naging dahilan ng pagkakakilala at pag-uugnayan. Ganyan nabubuo ang barkada. Magkakapareho at kaiba rin. Umuusad at lumalalim ang pagkakaibigan sa paglipas ng panahon dahil sa mas marami pang pagkukwentuhan at sama-samang pagdanas. ‘K fl @ Edukasyon sa Pagpapakataa, Barlang 9. Madyule Pahina 7
  30. Isang mdaking baiada Hawig sa barkadahan ang isang pamayanan. Phagsama-sama sila. una na, ng kanilang ldnataiayuang Iugar. Halimbawa, Barangay Kat: -patan! Doon sila nakatira atdody sama-sama silang bumubuo ng mga sistama kung paano haharapin ang mga hamon sa buhay. May mga kuwento silang pinagdadaanan. May kuwento silang bimbuo. Ang vabcicforian na and ni Aiing Norma, tagumpay ng buong Ioapiibahayan. Ang acsidsnta ni Manuel sa motoray iubhang binag-alala ng buong baranggay. Ang paglillgawan nina Eric at Jenny, ikinadlig ng Iahat. Ang problema sa patubig ang lamm ng usqaan sa baiberya at palengiva. Ang kuwentong niiilkha niia at ang mga pagdios mang Kuuura ang “wag ingatan at paunlarin ang kanilang pamayanan ay kilos ng pagbuo samga nabuong 93,”; "9 ng kullura. Kultura ang tawag sa mga nabuong gawi ng pamayanan. pamayanan. Ito ang mga tradisyon, nakasanayan, mga V‘ at"”r‘ii"§a' iiangarin na kanilang pinagbahaginan sa palfiipas I| fi;1'. l_; ;,f§'Vangfflig'tI'-1'to sajinga awit, sining. at ritwal upang huwag mdxalimi'nur. -x= Ga>'b/ angihzgi tradiyofig ito sa mga hamon sa kinabukasan. Babalikan niia ang ndsaraang ndxaucit sa karilang kultura upang makiia ang mga landas na V; ma7r_; am na tahakin sa kinmulxasan. , _, _, _ I -—-—'. , , '.. ~: ‘ | - I ‘ , . . ; V‘ V ». J ‘ Habang iumdaki ang mga gmpo, nagigng mas mahirq: na pdtinggan ang lahal at panatilihin ang dating nakuxuha lamang sa bigayan at pasensiyahan. Kung ang magkdcabarkada ay nagxakaunawaan na sa kindatan at any magkdcapittiahay sa pddramdaman at delloadesa, sa isang l'punan, nangangaiangan na ng isang mas malinaw na sistema ng pagpapasya at pagaqaatacbo. Sa dam! ng mares na kailangang pansinin at pucinggan, sa dami ng nagxakaiba-ibang pananaw. sa laki ng lugar na nasasakop, mas masalimuot na ang sitwmyon. Hinci na lamang isang kultura ang mayroon, marami pang nagkdxaba-iba at nagbabanggaang kultura ang umiiral na pare-parehong nagnanasa ng pagyabong. Ito ang kinakaharap ng Ilpunan: paano siya makagagawa a1 magiging produxtibo sa harap ng maraming mga kulturang ito? Paano magiging isa pa rin ang direksyon ng bayan sa dmii ng mga tinig at hgar na gustong tunguhan ng mga tao? E fl E Edukasyon sa Pmpapakarao, Bairang 9. ModyuI2 Pahina 8
  31. Ito ang kinakaharap ng ipunan ang macagawa at maging produubo sa harap ng maraming mga kuiturang ito. Maging isa pa rin ang dirdcsyon ng bayan sa dami ng mga tinig at Iugar na gustong tunguhan ng mga tao. Hindi madaii ang sagot sa mga tanong na ito. isang pagsisikap na mutin at Iiparin ang mdcabubuti sa ndcararami ang pgpapatakbo ng lipunan. Pampolitika ang tawag sa paraan ng pagsasaayos ng Iipunan mang masiguro na ang mga bawat isa ay maiayang magkaroon ng maayos na pamumuhay. maiamit ang pansariling mithiin sabay ang kabutihang panlahat. Ang pamahalaan ang nangunguna sa gawaing Ito. Tungkuiin ng pamahalaan na isatitik sa batas ang mga pagawahalaga at adhikain ng mga mamamayan. Magtaiatag ang pamahalaan ng mga astmktura na maninigurong nakakamit ng mga tao ang kanilang batayang pangangailangan. Mag-i‘pon. mag-iingat, at magbabahagi ng yarnan ang pamahalaan sa pamamagitan ng pagnbuwis at pagbbigaysei-bisyo. Sa ugnayang pang~ mundo, ang pamahalaan ang mukm ng estado sa internasyonal na Iarangan. Ang pamahalaan ang mag; ‘_a_)agri. A;)ad _ng. Igptas matiyj. aI, fig4‘sgp__a_. .ranya at mqnanatili ang seguridad at kapayaafin sa Ioob fig bansa naixaiangan sa pagiqng prodmtbo ng Ibunan. lung Kaloob no Tlwofa ftsa Iaki ng tungxulin ax kapargyaaf; ‘JIIan, _‘ngV»| ‘3g_r11ahaIaai1. Ihgiiqi ang ' Hlmgngsa ngmga tao. filbnasa nasa kamay ngmga ang is m. we»wv; s=n mam: -sav= :s: ~ at ammo kung minsan ng mga tao ang kanilang mga san‘Ii bilang sahop lamang ng pamahalaan. Totoo ito ngunil kailangang idin at ulit-ulitin na ang pamamahala ay kaioob ng mga tao sa kapwa nila tao dahil sa nakitita nilang husay at gaiing ng mga ito sa pamumuno at pangangasiwa. Ang pamamahala ay usapin ng pagcakaioob ng tiwala. Hindi A "9 pamamahda ay kabarkada o kasamahan sa pamayanan minsan sa ating buhay. uswin ng Iyong mga pagkatataong biglang nagyaya ang kabarkadang si : :9;: ‘3'°°b"9 iba ang pagtitiwaiang ito sa ipinagkaloob natin sa ating mga Tonio na maligo sa ilog pagcatapos ng klase. Hindi siya namilit pero sumama ang buong barkada sa kanya. Nag-enjoy ang Iahat, sdarnat at nddnig sa kanyang p&~aaya! Si Aling Cora bigiang nagtawag na magtanim ng mga haiaman sa paaraian. At dahil sa tind ng kanyang pagxagusto sa gawaing iyon, mahusay niyang E fl Edukasyon sa Pagpapakarao, Baitang 9, Madyulz Pahina 9
  32. Edukasyon sa Peg papakatao Baitang 9 Unang Markahan MODYUL 3: LIPUNANG PANG-EKONOMIYA A. AND ANG INAASAHANG MAIPAPAMALAS MO? Kung minsan, dumarating sa mga magkakapatid ang tanong na 'S‘ino ang paborito ni Naray" o "Sino mg pabaito ni Taiay. " May halong inggit, kung minsan, ang pagpapabor ni Nanay kay Ate o ang pagiging maiuwag ni Taiay kay Kuya. Naghihinanakit naman si Ate dahil sa tingin niya mas malapii ang Ienilang mga magulang kay bunso. Naranasan mo na ba Ito? Kung oo. ano ang naramdaman mo? Ano ang naisip mo? Ano ang ginavva mo? Sadyang magkakaiba ang mga tao. May mga magagaiing sa Math. May mahuhusay sa pagdrowing. May masinop sa gamit. May marunong sa pera. May magaganda at makisig ang katawan kahit na hindi nag-eehersiyo. Mayroon din naning Iabain at kailangang mag- Ingat sa pagkain. Dahil sa pagkakaiba-ibang ilo, hindi maiiwasan ang paghahambing sa isa‘t isa. Nagkakaroon ng inggitan. Nagkakaroon din naman ng pakiramdam ng pagiging mas angat. Natural ang ganitong mga pakiramdam. Subaiit bago Iumalim ang pakiiamdam at tumungo sa sama ng Ioob. marahil magandang baiikan ang karanasan at tingnang mabuti kung nagkuiang ba ang pagmamahai sa ating maguiang o sadyang naghahangad Iang iayo nang higit pa. Ang karanasan sa pag-ibig ng maguiang ay isang ekonomiya na hindi maiayo sa ekonomiya ng Iipunan. Sa modyul na Ito ay inaasahang masasagot ang mahalagang tanong na: Ano ang mabuting ekonomiya? Para sa saan ang ekonomiya? I-landa ka na bang unawain nang mas malalim ang Iipunan? Halika na! Sa modyul na ilo, inaasahang maiilinang sa iyo ang mga sumusunod na kaalaman, kakayahan. at pag—unawa: 3.1. Nakikilala ang mga katangian ng mabuting ekonomiya. 3.2. Nakapagsusuri ng maidudulot ng magandang ekonomiya. 3.3. Napatutunayen ang Batayang Konsepto 3.4. Nakatataya rig lipunang ekonomiya sa isang baranggay/ pamayanan at Iipunan/ bansa ganit ang dokumeniaryo o photo/ video journal (Hal. Youscoop) [K {I @ Edukasyon sa Pagpapakaiao, Baitang 9. Modyul 3 Pahina 1
  33. Narito ang mga Icraytirya ng pagtataya ng output mo sa Kasanayang Pampagkatuto 3.4: - Nakagagawa ng isang ooilage ganit ang mga magasin, diyaryo o iba pang print media na nagpapakita ng ideyal na baranggay/ pamayanan at Iipunan/ bansa na may nabuting ekonomiya o Nakagagawa ng isang pagniniiay batay sa isang TV segment ukd sa ekonomikong pag~unlad - Makabisita ng isang pamayanang may umiiral na livelihood program at matukoy ang mga importanteng paraan sa pagpapatupad nito - Makagawa ng pagpaplanong pampinansya na makatutulong sa ekonomikong aspekto ng pamilya. Xi-‘El Paunang Pagtataya Panuto: Basahing mabuti ang bawat pangungusap at unarvain ang tanong. Piilin ang pinakaangkop na sagot at isulat ang titik nito sa iyong kuwaderno. 1. Ang paniniwala na “ang tao ay pantay-pantay' ay nakaugat sa katotohan na. .. 23. Iahat ay dapat mayroong pag-aari b. Iahat ay may kani-kanyang angking kaalaman c. Iahatay iisa ang mithiin d. Iikhaang Iahat ng Diyos 2. Ano ang iahulugan ng prinsipyo ng proportio ayon kay Sto. Tomas de Aquino? a. Pantay na pagkakaioob ng yaman sa Iahat ng tao b. Angkop na pagkakaioob ng yarrian batay sa kakayahan ng tao cAngkop na pagkakaioob ng yaman ayon sa pangangailangan ng tao d. Pantay na pagkakaioob ng yaman batay sa kakayahan at pangangailangan ng tao 3. Sa ating Iipunan. aiin sa rriga sumusunod ang patunay na naitatali na ng tao ang kanyang sarfli sa bagay? a, Mas nararapat lamang na makatanggap ang isang tao ng tuiong mula pamahalaan, kahit na kaya naman niya ilong bilhin o kaya ay hindi naman kaliangan. dahil karapatan niya Ito bilang mamamayang nagbabayad ng buwis. K fl Q Edukasyon sa Pagpapakatao, Baitang 9. Modyul 3 Pahina 2
  34. b. Hindi mabitawan ni Sheila ang kanyang Iumang mga damit upang bigay sa kamag-anak dahil mayroon itong senrimental value sa kanya. c. Inuubos ni Jerome ang kariyang pera sa pagbili ng rnamahaiing relo na sa ibang bansa lamang mahahanap. Ayon sa kaniya. sa ganitong paraan niya nakuiiuha ang Iabis na kaslyahan d. Lahat ng nabanggit 4. Ang mga sumusunod ay nagiatarawan sa lipunang pang-ekonomiya maiiban sa: a. Maihahaiintuiad sa pamamahala ng budget sa isang bahay b. Pagkilos para sa pantay na pagbabahagi ng yaman ng bayan c. Pangangasivia ng yaman ng bayan ayon sa kaangiqipan nito sa mga pangangailangan ng tao d. Pagkios upang masiguro na ang bawat bahay ay magiging tahanan sa pamamagitan ng pangangasivia ng yaman ng bayan 5. Sa Ibunang pang-ekonomiya, ano ang pagkaleiba ng pantay sa patas? a. Ang pantay ay pagbibigay ng pare-parehong benepisyo sa lahat ng tao sa Iipunan, ang pains ay pagbbigay ng nararapat para sa tao batay sa kanyang pangangailangan b. Ang pantay ay pagbibigay ng pare-pare! -iong benepisyo sa lahat tao sa Iipunan, ang patas ay pagbbigay ng nararapat para sa tao batay sa kanyang kakayahan cAng pantay ay pagbibigay ng pare-parehong pagturing sa Iahat ng tao sa Iipunan, pans ay ang paggaiang sa kanilang mga karapatan d. Ang pantay ay pagbibigay ng pare-parehong pagturing sa Iahat ng tao sa Iipunan, ang patas ay pagtiyak na natutugunan ng pamahalaan ang Iahat ng pangmgalangan ng mga tao 6-10: Magbigay ng Iimang tiyak na hakbang kung paano iraisasaayos ang ekonorriya ng bansa. . ‘°. °“. “F” 10. K ii] Q Edukasyon sa Pagpapakalao, Baitang 9. Modyul 3 Pahina 3
  35. Ang Simbahan Sakaii mang nakakamit nalin ang Iahat Gaam man karami ang iyong mammo para "9 “"9 °a"9”"a'm9 p3"9a”9aia"9a"' sa sarili. makakaramdam ka pa nn ng hindi pa rin ito nagbibigay ng katiyakan kahm. ,gka9an' ng kawabn fig kmutmanv W M mag“-“"9 93"” M "aV°"9 "‘asaVa' kakulangan. Hindi ka nag-iisa sa ganitong Sa apat na biiyong dolyar na kabuuang damdamn kayamanan ni Howard Hughes. walang tao sa planotang ito ang mas mayaman pa sa kanya noong nabubuhay pa siya. Sa kabila nito. namatay siya noong 1976 na may palatandaan ng kakulangan sa pagkain. at sa taas na mahigit anim na taiampakan, tumimbang lamang siya ng apatnapung kilo. Samantaia. ayon pa rin sa pagsisiyasat ng Senado. hindi bababa sa dalawampu ang mga bahay ni Janet Napoies sa Piiipinas, at daiawa sa California. U. S. A. Dumating siya sa puntong hindi siya puwedeng tumungtong sa isa man sa mga ito. at kinailangan niyang ‘idispatsa isa-isa. Wala ring matinong taong nagnais bumili ng mga bahay na iyon dahfl sa masaiimuot na kasaysayan ng pagkakabiii niya. Gaano man karami ang iyong matamo para sa san‘Ii, makakararndam ka pa rin ng kahungkagan. ng kawalan ng katuturan. ng kakulangan. Hindi ka nag-iisa sa ganitong damdamin. Inorganisa natin ang atin-g sari-saiiii upang hanapin ang makapupuno sa kabila ng kariwasaan. iba't ha tayo ng antas ng pagkaunawa sa totoong kabuluhan ng buhay: may mas malalim, may mas mababaw. Sa maraming pagkakataon ng iyong pagkabagot, dito mo napagtatanto ang iyong kababawan, kung kaya nagpapatuwang ka sa mga kasapi ng lipunan na may kabliman ang pang-unawa sa buhay. Lumaiapit ka sa mga lider ng moraiidadz pari, pastor. ministro, imam. guru. monghe, at iba pa. Magpapatuwang ka sa kanila. at sasabihin mo. ‘Paki lang po. ' Sa kababaang<Ioob ng mga Iider sa moraiidad. mas kinikilala niia ang kanilang sariii bilang tagapagiingkod at hindi bilang nakasasakop. ltinuturing niia ang kanilang sariii bflang kasabay natin sa paghahanap ng kabuluhan ng sa pagiging mananarnpalataya mo ay buhay. Sa sama-sarna nating paghahanap ay hindi nawawaia ang iyong naooiganisa natin ang ating san'Ii bilang isa pang pagkamamamayan. Sa kalunayan. anyo ng Epunang sibil, isang panrizfihiiyong ang iyong pananampaiataya ay institusyon, na tinatawag ng marami bilang naisasabuhay mo sa pamamagilan ng Simbahan. Sa pamamagitan ng mga Iider at iba pa-gtuwang sa Iipunan, at pagmgon sa » — —— ———— V panawagan ng Iahat na. ‘Paki lang. ‘ K fi® Edukasyon sa Pagpapakatao, Baita "9
  36. pang mga kmapi ng Simbahan, naialagay natin sa mas mataas na antas ng kabuluhan ang mga materyal na bagay na ating tinatamasa. Hindi ka nag-iisa sa iyong pananampalataya. Ito ang dahilan kung bakit ang Simbahang Katoliko halimbawa ay hindi nagtuturing sa sarili bilang hiwalay sa kalakhan ng lipunan, kundi bilang kasanib dilo. Sa pagiging mananampalataya mo ay hindi nawawala ang iyong pagkamamarmyan. Sa katunayan. ang iyong pananampalataya ay naisasabuhay mo sa pamamagitan ng pagtuwang sa Iipunan at pagtugon sa panawagan ng Iahat na. ‘Paki lang. ‘ Ang mga parokya halimbawa sa Pilipinas ay naoorganisa sa mas maliliit pang yunit na tinatawag ria Basic Ecdesial Community. 0 Malit na Sambayanang Kristiyano, o Gamay Katilingbanong Simbahan. ltoy upang matugunan ng Simbahang Katolflto ang iba't ibang kalagayan ng iba't bang pamayanan. Noong si Cardinal Gaudendo Rosales ay obispo pa lamang sa Bukidnon. ang mga Iaabag o mga Iider ng mga Basic Ecdesial Community ay nabigyang-kapangyarihan rig DENR upang dumaldp at maghabla sa mga nagtotroso. Ang mga kaabag ay pinagkalooban ng mga two-way radio upang palutangin ang impoimasyon tuwing may papasok na trak sa mga kagubatan. Sa isang Iiblib na barangay sa bayan ng Valencia ay binaril at napatay si Fr. Nery Satur ng mga pinaghihinalaang nagtotroso. Noong 1997. isinulat ni Bishop Rosales ang talambuhay ni Fr. Satur. Pinamagatan niya itong Father Nery Satur: and the Church He Died For. Mule noong naitayo ng Couples for Christ ang kauna-unahang pabahay para sa isang mahirap na mag-anak sa Bagong silang, Caloocan City noong 1999, ang Gawad Kalinga Project ng CFC ay nakapagtayo na ng mga pabahay at pagkakakitaan sa buong bansa. Ang programa ay nakarating na rin sa Australia, Austria, Cambodia, Canada. Colombia, Indh. Indonesia. Ireland, Kenya. Papua New Guinea. Singapore, South Africa. at United States. Muia pa noong 1982. ang Seventh Day Adventist Churdi sa Pilipinas ay nagbubuo na ng koalisyon ng mga organisasyon na tumututol sa panlnigariyo. Noong 1989, nagpasinuno ang Lungsod ng Quezon sa pagbabawai ng paninigaillyo sa mga pampubiikong Iugar. Nang sumunod na taon. nagpasya ang mga kasapl sa Kapisanan ng mga Brodkaster ng Pilipinas na tanggihan ang mga kompanya ng sigarilyo sa pagpapatalastas. Pinag-igting ng Kagawaran ng Kalusugan noong 1994 ang kampanyang isinusulong rig mga Sabadista. hanggang maging Batas Parribansa noong 2003 ang pagbabawal sa pagpapatalastas ng paninigarllyo. Anong mas mataas na antas ng katuturan ang mabibigay natin sa ating kinakain, isinusuot, at tiriutuluyan? K [email protected] Edukasyon sa Pagpapakatao, Baitang 9, Modyul 4 Page
  37. May mga katangian ang iba‘t ibang anyo ng lipunang sibfl na inilarawan natin sa modyul na ito: I. Pagkukusang-Ioob. walang pumilit, nanakot. o nanggipit sa mga kasapi nito upang makisangkol. Malaya no mula sa impluwensya ng estado o negosyo. Hind: ito nagsusulong ng pampolitikang hangarin ng sino mang nasa pamahalaan. 0 ng pangkomersyong hangarin ng sino mang negosyante. 2. Baka’: napagtaialastasan. walang pinipigilan o dmidiktahan sa pagpapahayag ng saloobin. Ang uri ng pagtalakay ay pangmadla, kung saan buhay ang diwa ng demokrasya. Sa pagpapalitan ng Iahat ng kuro«kuro ay namnnaw ang mga usapin; daan upang ang mga kaanib ay magkaroon ng katiyakan sa gagawin nilang mga pagpapasya. 3. Walang pang-uun'. Hindi isinasaalang-aiang ang kalagayang panhpunan ng mga kasapi: mayaman o mahirap. may plnag-aralan o wala. kilaié o hindi. anumang kasarian. sapagkat ang hinahanap ay kabunhang panlahat. blmbigyan ng pagkakataong mapakinggan ang Iahat ng panig; sa gayon ay walang maiiwang hindi nagtamasa ng bunga ng pagsisikap ng Iipunan. 4. Paglging oryanisado. Bagama't hindi kasingorganisado katulad ng cstado at negosyo, patungo no sa pagiging institusyon, ayon sa hinmingi ng pagkakataon. sapagkat nagbabago ang kalagayan ayon sa mga natutugunang pangangailangan, nagbabago rin ang kaayusan ng organisasyon upang tumugma sa kasalukuyang kalagayan. 5. May islnusulong na pagpapahalaga. Ang isinusulong nitoay hindi pansariing interns kund: kabuuhang pamahat: islnusulong ng medna ang katotohanan. isinusubng naman ng Simbahan ang espiritwalidad. Ang pagpapahalagang ito ang nagbubunsod sa mga kasapi upang mapagtagumpayan ang ano mang balakid. lkaw ba ay kasapi sa ano mang lipunang sibil? Ano-anong kabutihang panlahat ang inyong isinusulong? May nakikita ka bang pangangailangan sa iyong pamayanan? Anong lipunang sibfl ang maaari mong itatag upang matugunan ito? walang sino man ang nabubuhay para sa sarfli lamang, ‘ sabi nga ni Fr. Eduardo Hontiveros sa isang awit. Ang lipunan ay parang isang bahay ng gagamba na ang pagpatld sa isang hnbla ay sapat para maapektuhan ang anggulo ng bawat hibla. Ang pagdudugtong ng Edukasyon sa Pagpapakatao, Baitang 9, Modyul 4 Page lg
  38. Mga Kakailanganing Kagamitan (websites, software, mga aklat, worksheet) Mga larawan (ibon, kalabaw, langgam attao) Malinis na papel Lapis o ballpen Cube pattem Mga Sanggunian: de Torre J. M. (1987). Social Morals. Greenhills. Southeast Asian Science Foundation, Inc. de Torre J. M. (1980). Christian Philosophy. Manila. Sinag-Tala Publishers. Esteban, Esther J. (2009). The Work of Children. New York. Scepter Publishers, Inc. Institute for Development Education, Center for Research and Communication. (1991). Work: The Channel of Values Education. Manila. Sinaglala Publishers, Inc. Pontifical Council for Justice and Peace. (2004). Conpendium of the Social Doctrine otlhe Church. Vatican. Libreria Editrice Vaticana Ioannes Paulus PP. It. (1981) Laborem Exeroens. Retrieved from http: //www. vatican. valholy_father/ john_paul_ii/ encyclicalsldocuments lhf_jp—ii_enc_14091981_laborem-exercens_en. htrri on August 20, 2011
  39. DRAFT March 31, 2014
  40. Edukasyon sa Pagpapakatao 9 lkalawang Markahan MODYUL 8: PAKIKILAHOK AT BOLUNTEFIISMO § » A. AND ANG INAASAHANG MAIPAPAMALAS MO? Hanggang saan mo kayang malulahok? Hanggang saan mo kayang magsagawa ng boluntcrismo? 0 may hangganan ba ito? Sa modyul 7, any napatunayan mo na sa pamamagitan ng paggawa, na bunga ng paglilingkod ay maaring maiangat ang lipunan at makamit ang kaganapan ng iyong pagkatao. Inaasahan na sa modyul na ito, ang tunay na drwa at kabuluhan ng paglihngkod sa kapwa ay lalo pang mapapalaflm sa iyong puso. Magiging makabuluhan lamang ang iyong buhay kung ito ay patuloy mong floinabahagi sa iyong kapwa. Kung kaya't layunin ng modyul na ito ang tulungan ka upang ang kahalagahan ng pakikilahok at bcluntarismo ay iyong rnaiugnay sa pag~ unlad ng lipunan. Dito ay gagabayan ka na makapagsura sa mga tao na naglaan ng kanilang buhay sa pagtugon sa pangangailangan ng iba. Mula dilo, ay masasagot mo ang mahalagang tanong na: Bakit mahalaga ang pakikilahok at bolunterismo? Tayo na! Simulan na natin ang pagtuklas nito. Handa ka na ba? Sa modyul na ito, inaasahang maipamarnalas mo ang sumusunod na kaalaman, kakayahan, at pag-unawa: 8.1 Nanuugnay ang kahalagahan ng pakikilahok at bolunterismo sa pag-unlad ng mamamayan at lipunan. 8.2 Nakapagsusuring kwentong buhay ng mga taong inilaan ang malaking bahagi ng kanilang buhay para sa pagbobolunta ryo (Hal. Efren Pefiaflorida, greenpeace volunteers atbp. ) 8.3 Naipaliliwanag ang Batayang Konsepto ng aralin. 8.4 Nakalalahok sa isang proyckto o gawain sa barangay o mga sektor na may partikular na pangangailangan (haI. ,mga batang may kapansanan o mga matatandang walang kumakalinga) Narito ang mga lcraytirya ng pagtataya ng awput sa Kakayahang Pampagkatuto 8.4 K fig Edukasyon sa Pagpapakatao, Modyula Pahina 1
  41. C. PAGIJNANG NG MGA KAALAMAN, KAKAYAHAN AT FAG-UNAWA Gdwah 1 Panuto: Pag-aralan mg mga comic strips sa baba. lsulat mg iyong mga posbleng sagot sa speech balloon. lsulat ang iyong sagot sa kuwaderno. Natapos mo na ang awang bahay na naltalalaga sa iya. Nakila mo mg iyong lrapatid na hhdi pa niya natalmos ang phapagawa sa kmya ng nyong ‘na smagkat napakarami niyang lalvdang arain in main na iyon. Huniiingi ng lulong sa iya ang nakabazata mong kapatid na gawh muna kung maaari ang gawaing batay na nakatalaga sa kanya. Ikaw namm mdacil namg matapos sa proyektu mo sa EsF'. Ano kaya ang magighg hgon mo dlto? Mamaaan be an in main ang gumaora rig pmugagmu nu runny’? Araw nang iyong sweldo, nakalaan na ang iyong para sa mga gastusin the sa bahay ea araw-araw. Ngmit bago ka umafis sa opisina ay niyaya ka ng iyong mga katrabaho na kumah sa labas at magsaya. Ano ang iyong gagawin? K fl Edukasyon sa Pmrmakatao. Modyul 11 Pahina 8
  42. Hindi mo matapos-tapas ang iyong provekto sa TLE. llang beses kanang gumagawa ngunit palagi kang nagkakan1a| i.Naiinis ka na sapagkat nahihirapan ka na sa ginagawa ma. Nakita mo ang iyo ngrnga pinasan sa labas na nagkakasiyahan. Tinawag ka nila at pilit na pinapapunta upang sumali sa kanila. Anoang iyong gagawin. Nam: duo -syruh in ru -. .1 lu-. e_u'.1'un narnng l'. g‘ mo na ym Mga Tanong: 1. Naging mahirap ba para sa iyo ang pagsagot sa mga silwasyon? Pangatwiranan. 2. Bakit mahalaga ang kasipagan. pagpupunyagi at pagtitipid at wastong pamarnahala sa naimpok sa buhay ng tao? lpaliwanag. 3. Paano ito makakatulong sa tao at sa lipunan na kaniyang kinabibulangan? lpallwanag. 4. Humanap ng kapareha atibahagiang iyong naging sagot. Upang higit na mapalafim ang iyong kaalaman sa kahalagahan ng kasipagan. Pagpupunyagi, Pagtitipid at Wastong Pamamahala sa Naimpok, Tara na! Sasamahan kita upang maunawaan ang babasahin. ‘ _. D. Pagpapalalim Naniniwala ka ba na mahirap ang buhay? Marahil ay madalas mong marinig ito sa mga taong nakapaligid sa iyo hindi ba? Ngunil ikaw ano ang pananaw mo ukol dlto? Sa pagpapatuloy ay nais kong ipabasa sa iyo ang isang tula upang mas laio mong mapagniiayan ang babasahin. [K {I @ Edukasyon sa Pagpapakatao. Modyul 1 1 Pahina 9
  43. Marami ang nagtuturing mahirap daw itong buhay, Araw-araw ay paggawang tlla din walang humpay; Datapuwat isang pantas ang nagbadya at nagsaysay; 'Tagumpay ay nakakamit kapag tao ay masiktiay. ‘ Ang sandalfy mahalaga hindi dapat na sayangin, Kasipagay isagawa at itanim sa damdamin; Kapag itdyinugali walangliwag na kakamtin Ang ginhawang nnaasam at bungkos na pangarapin. Hindi dapat no mahiya itong palad ay kumapal Kung gawain ay mabuti at hangarin ay marangal; Pagsisikap na may tiyaga. kasipagan ang kakambat Ay sandatang pananggalang. ..pamuksa sa kahirapan. Paalalat pagunita sa diwa mo. kabataan. .. Sa tuwinay isaisip_ sana'y laging tandaan: ‘Kasipaga‘y ugaliin at gawin mong pamantayan Upang kamtin ang masaya at magandang kapalaran. ' www. ginoyedition. com/ mga-tulaikasigaga n—l Napakaganda ng tula hindi ba? Ano ang iyong nagging kaislpan matapos mong mabasa ang tula? Nakita mo ba ang kabutihang duiot nito sa iyo, sa iyong kaowa at sa Iipunan? Ito ay nagpapakita na ang kasipagan ay dapat isaisip, isapuso at isagawa ng bawat isang nilikha. Kahit anong bagay at anomang Iarangan ang aling gagawin kailangan natin ang kasipagan. Kung walang sipag ang isang tao, wala siyang matatapos na gawain. Kung kaya't kaakibat ng sipag ay tiyaga no kung wala ang mga ito, mahmirapan ang tao na makaahon sa buhay na ito. Ano nga ba ang kahulugan ng kasipagan? Ang kasipagan ay _ tumutukoy sa pagsisikap na gawin o tapusin ang isang gawain na “'9 k35'P395"‘ mayroong kalidad. Ito ay turnutulong sa tao na rnalinang ang iba pang 3V tU"‘UlU'0n9 mabubuting katangian tulad ng tiwala sa sarili. mahabang pasensya, 53130 "D809 katapatan. integridad, dislplina at kahusayan na kung saan malakl ang m3D3U"l3d ‘W3 maitutuiong nito sa tao sa kaniyang relasyon sa kaniyang gawain, sa 309 k3"lY3“9 kaniyang kapwa at sa kaniyang lipunan. P39k3l3°~ Ang kasipagan ang tumutulong sa isang tao upang mapaunlaa niya ang kanyang pagkatao. Nagagamit niya ito sa mabuting pakfldpagrelasyon niya sa kaniyang kapwa at mula sa kasipagan na taglay niya ay makatutulong siya na rnapaunlad ang bansa at Iipunan na kaniyang kinabibilangan. Narito ang iiang palatandaan ng laong nagtataglay ng kasipagan. 1. Nagbibigay ng buong kakayahan sapaggawa. Ang taong masipag ay hind: nagmamadafi sa kaniyang ginagawa. Sinisiguro niya na magiging maayos ang kalalabasan ng kaniyang gawain. [K fig Edukasyon sa Pagpapakatao, Modyul 11 Pahina 10
  44. Binabati kite! Nakatapos ka na uli ng isang aralin. Nawa ay magamlt mo ang iyong natutunan upang ikaw ay maging isang kapakipakinabang at mapanagutang kabataan. Mga Kakailanganing Kagamitan (websites, software, worksheet) o Panulat at kuwademo o Kopya ng Talaarawan - Joumal Mga Sanggunlan: Mga Aklat: o Estanislao, Jesus P. Towards a National Culture of Excellence Book II. Southeast Asian Science Foundation. 1995 o Md3ride, Dr. Josephine S. Achieving Your Dream for College Success. Project Dream, Mandaluyong City. 2010 o Punsalan, Twila G. Goodness in Service. Salesiana Books by Don Bosco Press. 2008 - Robbins, Stephen and Judge, Timothy A An Introduction to Organizational Behavior. Pearson Apprentice Hall. 2007 Website: (1ttg: i'[_v1rm, m('(li aireacts. com!7 (retrieved on October 14, 2013) hl_tp: //en. [email protected], org/ wikilJovit baldivino (retrieved on October 15, 2013) ' I w. i ra in httg'J/ v.Mw. nationalturk. com ht_tg: //vimwateneoaluminiassociation. com hfip: /Ilifewith3.com ht_tg: l/www. ieg. utrn. edu/ ghe~time retrieved on November 16, 2013 httg: //wwwyoutube. corn/ watd1'? [email protected] lmgzl/ vMw. gocdreads. ccm h 1/ . ima essearch. ahoo. com/ ima slview' K fig Edukasyon sa Pagpapakatao, Baitang 9, Modyul 12 Pahina 19
  45. DRAFT March 31,2014 I h Edukasyonsa Pagtapalatao, Baitang 9. Modyul 12 Pahina 20
  46. Edukasyon sa Pagpapakatao Baitang9 lkaapat na Markahan MODYUL13: Mga Pansarlling Salli sa Pagplll ng Tamang Kursong Akademfito o Teknikal-Bokasyonal, Sining at lsports, Negosyo o Hampbuhay A. AND ANG INAASAHANG MAIPAPAMALAS lm? “Handa ka na ha? ‘ ang maimit na tanong ng tacng hlnlhintay ang iyong paghahanda sa isang gaviain. Madalas ito rh ang linya ng iyong guro bago ang pagsusulito di kaya naman, ito ay nasasantiit ng isang Game Master sa kanyang contest bago magsirrula ang kompetisycn o laro. Kawiliwiling tanong ngunil nakaluagulat kung paano ito sasagutin nang mabilisan. lkaw, handa ka na rin bang pumili ng nais mong kurso sa pagtuntong mo .33 Semi? High Soboolfifiaitang 11 at 12)? lbnaamhulng rrerkahan bago rnaslapos ans iyong sa-Bdtirvsfil ngufitlibago immarrgyifri. kailangan mo mumng magpasya at pumili para sarlt kung‘ am am nais mong kunlng kurso. Nais mo bang rrasagot ang mga tanong na iyan nang slgurado ka at nang walang alinlangan? May mga dapat bang pagbatayan sa mga pagplli mong lto, o sapat na bang makinig na lamang at imasa sa mga taong nakgnallgid sa iyo7"Ang mp tanong iyanay malhawna sasagutin at ng modyul na ito kasama naiang susunod pang battagl lllatlrthangib. Ang rlualtaalamti na rrtlluniha mo ritoang rnagsiaibing unang hakbang patungo sa direlcsyong minimithi mo at ang pangarap ng mga taong sa iyo ay nagtitiwala. Inaasahang masasagot mo ang mga mahahalagang tanong pagkatapos ng modyul na ito: Baklt mahalagang tugma ang mga pansarting sallk so mga pangangailangan (requirements) so naptllng kn: -song Akademlro, Telmllral-Bolrasyonal, Siting at lsports, Negosyo o Hmapbuhay daan upang magraroon ng malrabuluhang hanapbuhay o negosyo at mntlyak ang pagiging produktbo at pdrlrbahagt so pagpspaunlad ng ekonomiya ng bansa? Sa modyul na ito, lnaasahang maipamamdas mo ang mga sumusunod na kaalaman, kakayahan atpag-unawa: 13.1 Naldkilala ang mga pagbabago sa kanyang talento. kmanayan, hilig, pagpapahalaga, kalayuang pinanslyal at mithiin (mula Baitang 7) at naiuugnay ang mga ito sa pipililng kursong akadernllo, teknlkal-bokasyonal, sinhg at isports, negosyo o hanapbuhay. {E H Edukasyon sa Pagaapakatao, Baitang 9, Modyul 13 Pahina 1
  47. 132 Napagnlnilayan ang mga mahahalagang hakbang na ginavse upang mapaunlad ang talento at kakayahan ayon sa kanyang hilig at milhiin 13.3 Naipaliliwanag ang Batayang Konsepto ng aralin. 13.4 Natutukoy ang mga paghahandang gagawin upang makamil ang pinillng kursong akadeniko, teknikal-bokasyonal, sining at palakasan o negosyo o hanapbuhay. Narito ang mga batayan ng pagtataya ng awtputsa Kakayahang Pampagkatuto 13.4: a. Makagawa ng heksagon ng mga hilig bilang gabay sa pag-uugnay rug mga interes na makalululong sa pagbabago ng isip tungo sa paghahandang gagawin sa napiling kursong akademiko. teknikal-bokasyonal, sining at isports. negosyo o hanapbuhay b. Makapagbigay ng mga tiyak na hakbangin na siyang mag-uugnay sa mga pansariling salik sa pagsasagawa ng mga plnlling pasya mula sa lalento, kasanayan, hilig, pagpapahalaga, katayuang pinansiyalat rrithiin (mula Baitang 7) c. Makabuo ng sariling career goal sa pamamagitan ng paggawa ng Force Field Analysis para sa pagtatakda ng mga napiling kurso rrula sa mga pansarilingsalik d. Makapagtakda ng paraan sa pag-iibayo ng mga napiling pasya para sa kursong kukunin gayundin ang mga hadlang sa pagharap dito. Bago magsimula ang pagtalakay sa mga paksang susunod. mabuting sagutan ang mga maikling pagtataya bilang suletan ng iyong mga kaalaman at maging puhunan mo sa mga susunod pang talakayan. Handa ka na ba! Paunang Pagtataya Panuto: Basahin at unawaing mabuti ang bawat aytem, lsulat ang mga sagot sa iyong kuwaderno. 1.) Am ang dalawang kakayahang taglay ng bawat tao na magagamit niya sa pagpapasya at malayang pagsasakilos ng kanyang pinili atginusto nang may pananagutan dilo? a. Kagalingan mangatwiran at malalas na kaisipan b. Kahusayan sa pagsusuri at matalinong pag-iisip c. Kalinawan ng isip at masayang kalooban d. Kakayahang rnag-isip at rmhyang kilos-Ioob 2.) Ano ang inaasahan sa atin bilang tao sa lipunan na nilikha upang makipagkapwa at makibahagl sa buhay-sa-mundo (hfeworld) na ang layunin ay makipag-ugnayan sa isa‘t isa at makipagtulungan? K fl Q Edukasyon sa Pagpapakatao, Baitang 9. Modyul 13 Pahina 2
  48. a. nakiangkop c. rmkipagkasundo b. makialam d. rnakisirrpatya 3.) Ann sa mga pansariling sallk na dapat pagbatayan sa pagpili ng kurso na may kinalaman sa Iyong kahusayan o galing sa isang bagay o tiyak na abilldad na maaari mong maluklasan mula sa pakikiharap sa mga taong nakakasalamuha, paglulas ng mga mahihlrap na bagay, pagbuauo at rnaslstemang paraan sa pagkuha ng dates at iba pa? a. Hillg c. Pagpapahalaga b. Kasanayan (skflls) d. Talento 4.) Sa teoryang Multiple lntelligences nl Dr. Howard Gardner (1983), ang Iahat ng tao ay may angking lilras na kakayahan. iba't iba ang talino o talento. Bilang nasa Baitang 9, ano ang mahalagang gampanln na dapat mong gawh sa mga tallno o talentong Iplnagkaloob sa iyo na may kaugnayan sa pagpili mo ng nais na kuuso sa pagtuntong mo sa Senior High School? a. Pamlagahan at paunlarin b. Pagtuunan ng pansin at palaguln c. Pauriadn para sa sarlll at ibahagl para sa kabuthang panlahat d. Tuklasln at gamith sa pagpapayarnan mula sa tlnapos na kurso 5.) Ano ang dapat na maging aksyon mo sa panahong ikaw ay naguguluhan pa sa mga pagplpiliang kurso para sa nalalaplt na Senior High School? a. Makinig sa mga gusto ng kaibigan b. Hurvinto rmna atsa susunod na taon na lamang mag—aral c. Magbasa at maglaan ng panahon na makapag-isip at magplano d. Hurningi ng tulong sa malapit sa iyo at umasa sa karjlang desisyon 6.) Alam nl Cita na hindi niya kakayanin ang kursong Med| sina gayundin ang kakayahan ng kaniyang magulang na suportahan slya. Kaya ang kanyang ginavsa ay naghanap slya ng mga scholarship sa kanilang munisipyo at iba pang insfltusyon at untl-unfi ay nagsulat siya ng mga tiyak niyang piano at mga paalaala daan upang maging gabay niya. Anong pansarllhg salik ang isinagawa nl Cita? a. katayuang pinansyal c. rrithlln b. hflig cl. pagpapahalaga 7.) Hindi Ilngid sa kaalaman ni Alfred ang mga naging puhunan ng kaniyang mga magulang sa negosyong Ipinundar simula noong bata pa siya hanggang sa kasalukuyan kung kaya sila ngayon ay nnginhawa at nakapagtapos lahal ng pag-aaral sa kolehiyo. Siya ang saksi sa kasipagan at pagiging bukas-palad ng kaniyang mga rragulang. Sa kaniyang propesyon ngaycn dala niya Ito lalo na kapag may mga mahihlrap siyang pasyente sa K fl Q Edukasyon sa Pagpapakatao, Baitang 9, Modyul 13 Pahina 3
  49. problnsya kapag nagdaraos sila ng medical mission. Anong pansariling salik ang naging gabay hi Alfred sa pagpili ng kurso? a. hillg c. katayuang pinansyal b. pagpapahalaga d. kasanayan 8.) Bala pa lamang sl Cecil ay may interes na sa pagbabasa ng mga Educational book. kasabay din nilo pagguhit at rrinsang pagsusulat. Lalo niya itong napaunlad nang siya ay surmsali sa mga paligsahan sa paaralan at nananaio. Kaya sa pagdatlng ng pagpili ng kurso ay hindi siya nahliapan dahll alam na niya ang magiging llnya ng kaniyang propesyon, ang maging Journalist. Alln sa mga sumusunod na pansariling salik ang naging daan upang makamlt ni Cecil ang tagumpay ng kaniyang piniling hanapbuhay? a. kasanayan c. mlthiin b. hlllg d. pagpapahalaga 9.) Malungkot sl Melchor dahll hindi niya mapilll ang kaniyang mga magulang sa gusto niyang kursong Engineering at mag-aral sa isa sa nga unbersldad sa Maynila. Gayunpaman, ang kanilang bkal na pamahalaan ay nanghihlkayat ng mga potensyal na mag-aaral na magtatapos sa kanilang batch na pakuhanln ng mga kursong Tech-Voc. Slla ay sasailalim sa 6-month training, at pagkatapos ay may naghlhintay na trabaho sa Middle East Sa kaniyang pagsasarill. naisip niyang lto ang magiging daan tungo sa kaniyang magandang pangarap para sa kaniyang sarill at pamilya. Rimayag siya at naging desidido sa kaniyang desisyon m pililn ito. Anong pansariling sailk ang isinaalang-alang ni Meichor sa kaniyang naging desisyon na maghanap ng alternatibo bilang tugon sa iumalaking demand sa lipunan? a. katayuang pinansyal c. pagpapahalaga b. rrithiin d. kasanayan 10.)Alam nl Diane ang kaniyang gallng at husay pagdathg sa Matamatika. Ang kahusayan niya sa pagkalkula ay narrana niya sa kaniyang ama. At ang kaniyang determinasyon at pagtltiyaga ay nakuha sa kaniyang lna. Apat na biman bago ang kanilang paglatapos sa Junior High (Baitang 10) ay mayroon na siyang ldeya kung ano ang kaniyang pipiliing kurso. Suporlado din siya ng kaniyang mga rragulang laio pa siya naman ay bukas pagdatlng sa komunikasyon sa mga nais niyang kunlng pnopesyon. Kahanga-hanga si Diane dahil siya ay may matatag na Ioob na magpasya para sa kaniyang sarili. Anong pansariling salik ang naging tuntungan niya sa pagpili ng kurso? a. rn'tl1in c. pagpapahalaga b. Irasanayan d. hllig K 1] Q Edukasyon sa Pagpapakatao, Baitang 9, Modyul 13 Pahina 4
  50. B. PAGTUKLAS NG DATING KAALAMAN GAWAIN 1 Naalala mo pa ba ang mga natukoy mong kursong akademiko, teknikal-bokasyonal noong ikaw ay nasa Baitang 7 pa lamang? Ano-ano ang mga ito? Mula sa pagbabalik~tanaw mo, dalawang taon mula ngayon, may pagbabago kaya sa iyong talenlo, kasanayan (skills), hilig, pagpapahalaga, katayuang pinansyai at mithiin? Gayundin sa nais kong kunlng kurso sa pagtuntong ko sa Senior High Schoo? ltala ang mga ito at lsulat sa iyong kuwaderno. 1. Ano-anong pagbabago sa talento, kasanayan (drills), hilig, pagpapahalaga, kalayuang pinansyai at nithiin noong ako ay nasa Baitang 7? 2. Nagbago ba 0 hindi ang kursong kukunin ko noong nasa Baitang 7 ako? Ipaliwanag. 3. Sa pagbabago ng mga ilo. ano ang kursong piano kong kunin sa Senior High Sdiool? L . . . . . . . . . . . . . . . . . _ _ . . . . . . . _ . . . . . . . . _ . . _ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . _ . . . . . . . . . ..4 Tunay na hindi ganoon kadali ang pumili at tumukoy ng mga pagbabagong naranasan noong ikaw ay nasa Baitang 7 na may kaugnayan sa talento. kasanayan (skills). hilig, pagpapahalaga. katayuang pinansyai at rnithiin ngunil dahil sa angking kaiayaan sa pagpapasya ay magagawa mo ng walang alinlangan ang mahalagang bagay na ito sa buhay mo. Sa pagtuntong mo sa susunod na gawain, maging rmlaya sa pagpapahayag ng iyong saloobin at pananaw kaugnay ng iyong malayang pag-iisip at kilos-Ioob. GAWAIN2 Ngayon naman, lsa~isahin nalin ang mga gawain o kasalukuyang silwasyon mo sa buhay na kung saan ay nagamit mo iyong KAKAYAHANG MAG-ISIP (Intellect) at MALAYANG KILOS-LOOB (Freewill). Pagluunan nalin ng pansin ang mga naiisip mong mga bagay na may kaugnayan sa pipiliin o kukunin mong kurso. Tingnan ang pormat sa ibaba at subuking magnilay dito. llagay ang mga llsta sa iyong kuwaderno. IX fl @ Edukasyon sa Pagpapakatao, Baitang 9, Modyul 13 Pahina 5
  51. Kakayahang Mag-isip (Intellect) 7 Malayang Kilos-Loob (Freewill) Hal. Hal. 1. Magdesisyon para saaking nais na kurso 1- Maghanap '19 "193 Ufilbefildad "3 l'"3Y . Aowumancy mahabang tuition fee ngunitde-kalidad ang edukasyon 2. Maunawaan na hindi lamang mataas na 2. Makipag-usap sa magulang at lparating sa suweldo ang batayan ng kukuning kurso kanila ang iyong mga piano para sa kundi kung ano ang gusto at lnteres kn kukuning kurso ikaw naman. Kakayahang Mag-isip (Intellect) Malayang Kilos-Loob (Freewill) 1 1. 2 2 3 3 Sagulin ang mga tanong: 1. Ano ang iyong naramdaman rmla sa mga nabanggit mong pahayag sa itaas? 2. Paano dapat pahalagahan ng isang mag-aatal na katulad mo ang pagganit ng kakayahang mag-isip at malayang kilos-Ioob? 3. Anong paghahanda ang iyong mga ginagawa sa pagtupad o pagkamil mo ng mga mithiin sa buhay sa parmmagitan ng pagpili ng angkop attamang kursong nais mong kunln? C. PAGLINANG NG MGA KAALAMAN, KAKAYAHAN AT PAG-UNAWA A-‘.3 / Nasa unang hakhang ka ngayon ng pagpaplano n iyong kukuning kurso, ang PAGSUSURING PANSARILI (sell-assessment). Binubuo ito ng pagtingin at pag-unawa sa iyong sarili. Maaari mong gamiting batayan upang malaman kung ikaw ay nasa lama o angkop na trabaho o kurso, o kung nasa ibang direksyon o linya ng trabaho ang nararapat sa iyo. Natukoy mo na ba ang iyong mga interes o hilig? Kiiala mo na rin ba ang mga uri ng kurso o trabaho na kaugnay ng mga bagay na kinavviwillhan o kinagigiliwan mong gawin? K fl Q Edukasyon sa Pagpapakatao, Baitang 9, Modyul 13 Pahina 6
  52. Kung magagawa mong matukoy ang iyong mga interes. magiging basehan rin ito ng iyong mga kasanaym (skills). kakayahan (abilities), kagalingan (comps-tanci) at kahusayan (proficierides). GAWAIN 1 Mapa ng mga lilakukuhman ng Trabaho: Ang Sdu-sac (The Party) lpagpalagay nating ikaw ay nasa isang party 0 salu-sdo. At ito ay dhaiuhan ng iba't ibang pangkat o grupo ng mga laong may kani—kaniyang interes. Sa iyong pagzasok, alin sa mga grupong ito ang nais mong sarnahan? llustrations: E isang estudyante na nakapmvesto sa gltna at napailligirm 2 ng iba't ibarg propesyon o grupo ng mga taong may iba't E ibang liligllnteres. Siya ay naeenganyong pumunta sa E bawatgrupo na may kapareho niyang lntares kaugnay ng E hinahangad niyang hmapbuhay 9 hinaharm. Masaya ang kanyang murha at tla nais niyang makipagkaibigan o maklsalmiuha sa mga ito. . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... -- .5" Tina" M‘? ‘Ia rlllevo ai‘= .c1,; v[rwga"“;9osisvon n’§ )r¢iic= .7"grui; v=m9"’? ivogg= "‘"’ idly‘ 1 l I-_; ' ' :1; ii" t—~ . '-‘)4 “E ' Edukasyon sa Pagaapdratao, Baitang 9. Modyul 13 Pahina 7
  53. KABUUAN NG KUWARTO AT MGA GRUPO R Gmpo ng mga laong talontong pangnekaniko. nais ng mga hasty. mddna. tools, lnlaman o mga hayop 0 mg: gaming outdoor GM» '19 3119010009 rmhtllg an mga autos. may dillchd an mga numcro. nais Grupo ng mga laong maslnlng. makabago 0 may Ilka: no Illustration: ay mga bagay na Larawan ng 9‘m'9 “ "'9' damn“ . ' ‘Sang baung gawalngflglnagunit mkdang mg mg‘ nasa Ba"; 9 ang ma nasyono dlrekdyon "5 Mgkunalllchaln Gruno no man bone Gripe ng mga laong mi’ gum". nais gurmwa kasarna ang iba - ham. "9 in _ mgnlmung‘ mang-lrnpluwenslya "'°"'9‘V"“"" mangmiu t ' urmlong. rmkialarn. mm M 0 V‘ 'l gumamot o ammang mg "9 's";9g"9 kasanayan gamtt ang um. organlsasyon na may llsang tmguhln E S Hango mula sa The Ouidr Job-Hunting Map: The Pany ni Richard N. Bolles K 4] E Edukasyon sa Pagpapakatao. Baitang 9, Modyul 13 Pahina 8
  54. '7 ‘ H _. pag_ 4‘/ ‘ igay ng antas sa bawat pinll. Kunggflgg grupo ang pinakaugarijionggigimtahap, iyon _ V‘ v w .1,“ it ‘- ‘I . - Pagkalmos makapill, basahin at sagutin ang tattong katanungan. Iagym ang mga kahon ng angkop na letra 9 sinarrahan mong grupo (R. |.A. S.E. c.). lsulat ang Iyong mga sagot sa kahon sa gawing kmm. Mula Gawain 1. subukang sagutin ang mga tmmg. llagay ito sa iyong kuwaderno. 1. Ain sa anim na grupo ang nais mong puntahan at makasama nang mahabang oras? (Paaiala muna sa El iyo: lsantabl muna angpagiging mahiyain at mming palaliuwento o mmiiiw sa kanila) 2. Pagkatapos ng 15 minuto, bibigyan ang bawat Isa ng pagkakalaong pumunta sa ibang grupo. Nang ikaw na ang papipliin. ailng grupo ang pupuntmm mo? 3. Pagkatapos ng 15 minute. mui ay papipiliin ang bawat l: | isa ng mga nais nihng grtpo n'alibm sa iyo. Sinosa kmiia mg pipillin mo at nais mong makagrupo? Pagmarnarkaatlrahuligmpito . —. r 1 ‘~ A ~. ‘. .i T ,1 A J. Ang mga taong"([email protected]‘o $11-sato (Tb Party) ay kumakatawan sa anim na Katmgialihtlfilsslldg. kammdiri ang iyong mga pinili. kailmgan suriin mg rrga katangian ng mga ito. Maaari itong gawin sa parramagilan ng . ~: —: :1 n ‘in '3. J” i _. :' -K J} i’~ 1. Sa mga linya saibma. lsulat angtatlong nanghgibabaw mong mga iNTERESlH| LlG ayon sa iyong mga pinili sa Gawain 1. Sundan ang pormat. llagay ang sagot sa iyong kuwaderno. Una- % llralawa- % lkatlo- _ _ . __: _j % 2. lbahagi mg kabuuang 100 bahagdan (%) bllmg pmtos sa tatlong plnilhg mga interes o litig ayon sa tindi o halaga nito sa iyong pagkalao. Hdimbawa. kung nakirila mo na ikaw ay nasa Realistic. may bahagng pagka- Investigative, at Conventional. maaari kang magagay ng 60 puntos sa Realistic 30 puntos sa Investigative at 10 puritos sa “E 1 ' Edukasyon sa Pagaapdratao, Baitang 9. Modyul 13 Pahina 9
  55. Conventional. Ngayon, aibuiran mo namang magagay ng baiagdmlpmtos sa mga llnya para sa iyong kasagitm. ilagay ito sa iyong kuwaderno. Tanong para sa iyo: 1. Mayroon bang iurnitaw na siyang ithuring mmg pinakznalaas sa bahagdmlpuntos sa iyong mga interes? Ano-ano ang mga ito? 2. Naghg rmddi ba para sa iyo ang pagpili sa mga magigng trabaho o kailangan pmg mamli sa tatio mong inihanay? Kung oo, bdrit? Kmg iindi, bddt nmran tindi? GAWNN 3 1. Bdlran muii ang iyong iiasaiukuyang ninanais na trabaho. Iista sa lama ng koium A mg rrga pangunaiing gaviaing kinagigliwan mong gawin. Sa koium B naman, lsulat mg mga trmmoloccupational environment hd. , Reaistic. Artistic at ha pa. (T ingnm ang bahagi ng Pagpapddlm. pahlna 18 blang gabay sa pagsagot dto. ). , D;%FJ; 2. Iista sa koium A mg nga pangunating gawin na ginagmipmm mo (mga gawing- bahay o sa paardm nan) ngunit hind mo gusto at ayaw mong gawin. Sa kdun B ay hmay naman ang mga trabaholoiz: upational environment rm iraugnay nito. Tingnan ang haflmhawa sa ibaba. ilagay mg iyong sagot sa kuwaderno. A. Mga pang-araw-a-aw na gamh ko na _BT"M‘ga trdaaholoooupationd environment na a v: - win Hal 1. iillagcorrpyut at mag-solve ng mga Conventional - Clerical administrative, aocounlmt. bookkemlng. personnel clerk. cashier. secretary K ii Edukasyon 5 Pagiapdcatao, Baitang 9. Modyul 13 Pahina 10
KIA Sportege аккумулятор купить

www.onlinecasinoplanet.net

У нашей организации авторитетный портал , он описывает в статьях про куда выгодно вложить деньги.

×